“Mày học IT mà không biết sửa nồi cơm điện à? Đúng là cái thứ đi học chỉ tốn cơm tốn gạo của bố mẹ!” - Ông chú họ bĩu môi, nói oang oang giữa bữa cỗ gia đình.

Tiếng cười nói rôm rả vang lên từ căn hộ tầng mười hai khu chung cư Tinh Quang Uyển. Ánh đèn ấm áp hắt qua khung cửa sổ khép hờ, hòa lẫn với mùi dầu mỡ, mùi thịt kho tàu và tiếng lạch cạch của đũa bát va vào nhau. Hôm nay là bữa cỗ mừng tân gia của chú Lâm Quốc Huy – người vừa dọn vào căn hộ hơn một trăm mét vuông mới tậu, một thành tựu đáng nể trong mắt cả họ hàng xa gần.

Lâm Dật ngồi nép ở góc bàn, lưng hơi còng xuống theo thói quen. Anh mặc chiếc áo sơ mi kẻ sọc cũ kỹ, cổ áo hơi sờn nhưng được mẹ là phẳng phiu. Trước mặt anh là đĩa lạc rang, món duy nhất anh dám gắp thoải mái vì chẳng ai tranh. Xung quanh, mấy bà cô, bà thím đang ríu rít khen căn bếp thiết kế mở, cái tủ lạnh bốn cánh giá hơn vạn tệ, còn mấy ông chú thì cụng ly rượu Mao Đài, mặt đỏ phừng phừng vì men rượu và vì tự hào dòng tộc.

“Chú Huy năm nay phát tài quá! Căn này phải đến ba trăm vạn chứ chẳng ít!” – Bác Lâm Quốc Khánh, anh cả trong nhà, xuýt xoa nịnh nọt, tay không quên gắp miếng cá hấp lớn.

Chú Lâm Quốc Huy cười ha hả, hàm răng ố vàng vì thuốc lá lấp lóa: “Ba trăm hai mươi vạn thôi bác ạ. Cũng nhờ thằng Gia Hào nhà em, làm cán bộ Phòng Tài nguyên, được ưu tiên suất mua nhà công vụ, chứ giá thị trường thì nhà mình làm sao mà với tới.”

Lập tức, mọi ánh mắt đổ dồn về phía Lâm Gia Hào – một thanh niên hai mươi bảy tuổi, da trắng, tóc vuốt keo bóng mượt, đeo cặp kính gọng vàng, đang ngồi vắt chân chữ ngũ cạnh cha mình. Hắn nhếch mép, nụ cười khiêm tốn đầy giả tạo: “Cũng chỉ là chút phúc lợi của đơn vị thôi ạ. Cháu còn trẻ, vẫn phải phấn đấu nhiều.”

“Đấy, nghe chưa? Con nhà người ta đấy! Mới hai mươi bảy tuổi đã có nhà, có xe, lương tháng mười lăm ngàn tệ, công việc lại ổn định như bàn thạch.” – Bà nội Lâm, tóc bạc trắng, ngồi ở vị trí chủ tọa, vừa nhai trầu vừa nói giọng đầy hãnh diện. Rồi bà liếc mắt về phía cuối bàn, nơi Lâm Dật đang cắm cúi bóc lạc, đột ngột hạ giọng cay nghiệt: “Còn thằng Dật nhà này, chẳng biết tới kiếp nào mới mua nổi cái ổ chó mà chui.”

Mẹ Lâm Dật – bà Trương Tuệ Phương – ngồi cạnh con trai, bàn tay gầy guộc khẽ run lên. Bà cúi mặt, không dám nhìn ai, chỉ lặng lẽ gắp miếng đậu phụ vào bát con trai. Lâm Dật cảm nhận được sự run rẩy ấy, lồng ngực anh thắt lại như có bàn tay ai bóp nghẹt. Nhưng anh vẫn cắn răng im lặng, bởi anh biết, ở cái nơi mà giá trị con người được đo bằng lương tháng và mét vuông nhà ở này, mọi lời giải thích của anh đều là vô nghĩa.

Không khí đang trôi đi trong sự ngượng ngùng thì bỗng nhiên, từ trong bếp, tiếng của thím Huy – vợ chú Huy – hét lên the thé: “Chết rồi, nồi cơm điện làm sao ấy, cắm cả buổi mà gạo vẫn sống nguyên này! Nhà mình hết nồi rồi, khách khứa đông thế này, lấy đâu ra cơm ăn bây giờ?”

Chú Huy lập tức đứng dậy, mặt đỏ gay vì vừa uống rượu vừa bực mình: “Cái nồi mới mua có ba tháng mà đã hỏng rồi à? Để tôi xem.”

Ông ta lật đật chạy vào bếp, loay hoay ấn nút, rút dây, vỗ vỗ vào nắp nồi như thể đang đập vào lưng một con trâu ương bướng. Một lúc sau, ông ta bực tức quay ra, ánh mắt quét khắp bàn tiệc như tìm kiếm thứ gì đó – rồi dừng lại ngay chỗ Lâm Dật.

“Thằng Dật! Mày vào đây sửa nồi cơm điện cho chú.”

Lâm Dật ngẩng lên. Cả bàn tiệc im phăng phắc. Anh chớp mắt, chưa kịp phản ứng thì chú Huy đã nói tiếp, giọng đầy vẻ sai bảo: “Mày học đại học ngành IT đúng không? Máy móc điện tử thì phải biết chứ. Vào sửa nhanh cho chú, cả họ đang chờ cơm đây này.”

Lâm Dật buông hạt lạc trong tay xuống, khẽ đáp: “Dạ... cháu học lập trình phần mềm ạ, mấy cái đồ điện gia dụng này cháu cũng không rành lắm...”

Lời chưa dứt, gương mặt chú Huy đã sa sầm. Ông ta bĩu môi, đôi môi mỏng dính cong lên đầy vẻ mỉa mai, rồi cất giọng oang oang đến mức cả căn hộ đều nghe rõ:

“Mày học IT mà không biết sửa nồi cơm điện à? Đúng là cái loại vô tích sự, đi học chỉ tốn cơm tốn gạo bố mẹ!”

Câu nói như một gáo nước lạnh tạt thẳng vào mặt Lâm Dật. Tai anh ù đi. Mọi tạp âm xung quanh bỗng trở nên mơ hồ, chỉ còn lại tiếng cười khúc khích coi thường từ phía mấy bà thím, tiếng tặc lưỡi của bác cả, và ánh mắt thương hại xen lẫn xấu hổ của mẹ anh đang cúi gằm xuống, vai run lên bần bật.

Lâm Gia Hào nhanh nhảu tiếp lời, giọng đạo mạo như đang giảng giải cho một kẻ chiếu dưới: “Bố nói đúng đấy. Học hành cho lắm vào, bằng khá trường top mà đến cái nồi cơm cũng không sửa được thì làm được trò trống gì? Chú em ạ, anh nói thật, hay là mày đi học thêm cái nghề sửa chữa đồ điện gia dụng đi, kiếm thêm đồng ra đồng vào, đỡ phải ăn bám thím ấy.”

“Tôi không ăn bám.” – Lâm Dật bật ra, giọng trầm và khô khốc. Đây là lần đầu tiên trong buổi tối anh dám cất lời phản kháng, dù chỉ là một câu cụt lủn.

“Ôi dào, thế lương tháng của mày được bao nhiêu?” – Chú Huy nhướn mày, tay cầm đũa gõ cộc cộc xuống bàn. “Có bằng một góc số lẻ lương của thằng Gia Hào nhà tao không? Mẹ mày ốm đau quanh năm, tiền thuốc men đâu ra? Chẳng phải vẫn phải vay mượn khắp nơi à? Vay mà trả được đồng nào chưa, hay lại đổ lên đầu bà già mày gánh?”

Mặt Lâm Dật nóng bừng. Bàn tay anh nắm chặt dưới gầm bàn, móng tay cấu vào lòng bàn tay đau nhói. Anh muốn hét lên rằng anh đang làm việc cật lực, rằng lương anh tuy không cao nhưng đủ trang trải, rằng anh đang dành dụm từng đồng để đưa mẹ đi viện lớn khám bệnh. Nhưng tất cả những lời đó nghẹn lại ở cổ họng, bởi anh biết, trong mắt bọn họ, những lời biện minh không có hóa đơn đỏ, không có bảng lương đính kèm thì chỉ là tiếng chó sủa.

Bà nội đặt mạnh đôi đũa xuống, thở dài đánh sượt: “Thôi, đừng cãi nhau nữa. Mất mặt cả họ. Thằng Dật, mày ra ngoài kia gọi thợ sửa đến đi, đứng đấy làm gì cho chướng mắt.”

Lâm Dật lặng lẽ đứng dậy. Anh cúi đầu, không nhìn ai, lách qua những chiếc ghế xếp san sát để ra ngoài ban công gọi điện thoại. Phía sau lưng, tiếng chú Huy vẫn văng vẳng: “Đấy, các bác thấy chưa? Tôi nói có sai đâu. Ngày xưa tôi bảo chị Phương cho nó học nghề cho xong, cứ đâm đầu vào đại học. Giờ tốt nghiệp rồi, làm nhân viên quèn, sửa nồi cơm còn không xong, đúng là phế vật...”

Gió đêm thành phố Dung Thành thổi tới, mang theo hơi ẩm và mùi khói bụi. Lâm Dật đứng trên ban công tầng mười hai, nhìn xuống dòng xe cộ tấp nập phía dưới. Ánh đèn neon từ trung tâm thương mại xa xa hắt lên nền trời một màu đỏ quạch. Anh rút điện thoại ra, không phải để gọi thợ, mà chỉ để nhìn chằm chằm vào màn hình tối đen phản chiếu khuôn mặt thất thần của chính mình.

Một bàn tay nhẹ nhàng đặt lên vai anh. Mẹ.

“Về đi con. Để mẹ gọi thợ cho.” – Giọng bà Trương Tuệ Phương run run, đôi mắt đỏ hoe như cố kìm nén. Bà dúi vào tay anh chiếc áo khoác mỏng: “Khoác vào, ngoài này gió lạnh lắm.”

“Mẹ... con xin lỗi.” – Lâm Dật khẽ nói, cổ họng nghẹn đắng.

“Xin lỗi cái gì? Con có làm gì sai đâu. Tại mẹ vô dụng, không lo được cho con tử tế, để con phải chịu ấm ức...” – Bà bỗng nghẹn lời, quay mặt đi lau vội giọt nước mắt.

Lâm Dật nắm chặt tay mẹ. Lòng bàn tay bà thô ráp, nứt nẻ vì bao năm ngâm nước lạnh giặt đồ thuê. Anh muốn nói rằng anh sẽ cho bà một cuộc sống tốt hơn, rằng tất cả những tủi nhục hôm nay rồi sẽ được trả lại gấp bội. Nhưng cuối cùng, anh chỉ im lặng, bởi anh biết, lời hứa không có cơ sở chỉ càng khiến mẹ thêm lo lắng.

Bữa cỗ tan trong sự gượng gạo. Trước khi ra về, chú Huy còn cố tình vỗ vai Lâm Dật, nói lớn: “Về học thêm đi nhé. Đời không như code đâu, lỗi là sửa được. Có những thứ hỏng là vứt đi đấy, hiểu chưa?” Rồi ông ta cười phá lên, coi đó là một câu đùa sâu sắc. Lâm Gia Hào cũng cười phụ họa, hàm răng trắng bóng loáng dưới ánh đèn hành lang.

Hai mẹ con lủi thủi ra khỏi chung cư. Chiếc xe máy cũ kỹ chở hai người lẫn vào dòng xe cộ đêm muộn. Ngồi sau lưng mẹ, Lâm Dật ôm chặt cặp laptop – thứ tài sản quý giá nhất của anh – mà lòng trống rỗng. Anh tự hỏi, đến khi nào thì những dòng code anh viết ra mới có giá trị trong mắt những con người kia? Hay là nó sẽ mãi mãi vô hình, như chính sự tồn tại của anh trong cái gia tộc trọng danh hão kia?

Căn phòng trọ của hai mẹ con nằm sâu trong con ngõ nhỏ trên phố Thanh Dương, khu vực ven đô còn sót lại những dãy nhà cấp bốn lợp tôn, tường vôi ố vàng loang lổ. Tiếng xe máy tắt lịm trước cửa, bà Trương Tuệ Phương dắt xe vào, tay run run tra chìa khóa ổ khóa hoen rỉ. Cánh cửa sắt mở ra kẽo kẹt, để lộ căn phòng rộng chừng hai mươi mét vuông, đồ đạc đơn sơ đến nao lòng: một chiếc giường sắt kê sát tường, cái bàn gỗ nhỏ đặt laptop, mấy cái thùng giấy đựng quần áo, và một góc bếp ám đầy dầu mỡ.

“Con đi tắm trước đi, để mẹ hâm lại đồ ăn.” – Bà Tuệ Phương nói, tay đã thoăn thoắt mở chiếc cặp lồng nhựa đựng mấy miếng thịt kho, rau xào bà gắp vội từ bữa cỗ lúc nãy.

“Mẹ đừng làm nữa, con không đói.” – Lâm Dật đáp, nhưng bụng anh réo lên phản bội. Suốt bữa cỗ, anh hầu như chẳng dám gắp gì ngoài mấy hạt lạc và miếng đậu phụ mẹ cho. Bà Tuệ Phương nhìn con trai, mắt lại đỏ hoe. Bà lặng lẽ cắm nồi cơm điện – cái nồi cơm cũ mèm nhà mình – rồi đặt nồi thức ăn lên hấp lại.

Lâm Dật ngồi phịch xuống mép giường, mở laptop. Màn hình sáng lên, hiện ra giao diện dở dang của đoạn script tự động hóa anh đang viết cho phòng thiết kế công ty. Dòng code xanh đỏ nhảy múa, ngăn nắp, logic – đó là thế giới duy nhất anh cảm thấy mình có quyền kiểm soát. Nhưng đêm nay, ngay cả những dòng code ấy cũng không thể kéo anh ra khỏi cảm giác bức bối đang cuộn trào trong lồng ngực.

“Mày học IT mà không biết sửa nồi cơm điện à?”

Giọng nói của chú Huy cứ văng vẳng bên tai như một điệp khúc độc hại. Lâm Dật bất giác nhìn sang chiếc nồi cơm điện cũ kỹ của mẹ đang nhả khói nghi ngút. Anh biết nguyên lý hoạt động của nó: một mạch điều khiển nhiệt đơn giản, cảm biến lưỡng kim, rơ-le đóng ngắt. Anh có thể mò ra hỏng hóc nếu chịu khó tháo ra nghiên cứu. Nhưng vấn đề không nằm ở cái nồi. Vấn đề là cái cách cả thế giới mặc định rằng, một khi anh đã học “công nghệ”, thì anh phải biết sửa tất tần tật mọi thứ có cắm điện. Và nếu không, thì tấm bằng của anh là vô giá trị, công sức của mẹ anh là vứt đi, còn bản thân anh là thằng ăn bám vô dụng.

“Dật à...” – Giọng mẹ vọng ra từ góc bếp, ngập ngừng. “Hôm nay lúc con ra ngoài ban công, bác cả có nói với mẹ... là thím Huy giới thiệu cho con một chỗ làm ở xưởng lắp ráp linh kiện điện tử gần nhà. Lương cũng được sáu, bảy nghìn một tháng, lại gần, đỡ phải đi xa...”

“Mẹ!” – Lâm Dật ngắt lời, giọng đanh lại. “Con có việc rồi. Con là nhân viên IT của công ty Tinh Đồ Truyền Thông. Dù lương chưa cao, nhưng đó là công việc đúng chuyên môn.”

“Mẹ biết... nhưng mà...” – Bà Tuệ Phương bưng bát cơm nóng hổi đặt trước mặt con trai, ngồi xuống cạnh anh, giọng thủ thỉ: “Mẹ chỉ sợ con đi làm xa, lại thức khuya dậy sớm, sức khỏe không chịu được. Với cả... mẹ nghe nói mấy công ty tư nhân nay thuê nay đuổi, không ổn định như làm nhà nước hay làm công xưởng...”

Lâm Dật nhìn mẹ. Ánh mắt bà chất chứa nỗi lo lắng của một người đàn bà cả đời sống trong bấp bênh, luôn khao khát một chỗ dựa vững chắc cho đứa con trai duy nhất. Anh thương mẹ, nhưng cũng không thể trách mẹ vì đã không hiểu được thế giới của anh.

“Mẹ à, con hứa, chỉ cần cho con thời gian, con sẽ chứng minh cho mọi người thấy.” – Anh nói, tay nắm lấy bàn tay nhăn nheo của mẹ. “Nhưng con không muốn làm công nhân lắp ráp. Con muốn làm kỹ sư phần mềm. Đó là ước mơ của con.”

Bà Tuệ Phương lặng im một lúc lâu, rồi khẽ gật đầu: “Ừ, con muốn làm gì thì làm. Mẹ ủng hộ con. Chỉ cần con khỏe mạnh, vui vẻ là được.”

Nhưng bà càng dễ dãi bao nhiêu, Lâm Dật càng thấy day dứt bấy nhiêu. Anh biết, đằng sau câu “ủng hộ” ấy là những đêm mất ngủ của mẹ, là những đồng tiền chắt chiu từ việc giặt thuê, nhặt rau, là những cơn đau khớp hành hạ bà mỗi khi trái gió trở trời mà chẳng dám đi viện vì sợ tốn kém.

Cơm tối hôm ấy nhạt nhẽo làm sao, dù thức ăn là đồ gắp từ mâm cao cỗ đầy. Lâm Dật ăn vội mấy miếng rồi lại vùi đầu vào laptop, cố gắng hoàn thành nốt đoạn script để kịp sáng mai gửi cho bên thiết kế. Anh không biết rằng, chỉ vài ngày sau, chính những dòng code tưởng chừng như vô hình này sẽ trở thành một mũi dao đâm thẳng vào sự kiêu ngạo của kẻ khác.

Sáng thứ Hai, Lâm Dật dậy từ sáu giờ, đạp xe hơn bốn cây số đến trụ sở công ty Tinh Đồ Truyền Thông nằm trong một tòa nhà văn phòng cũ kỹ trên đường Khoa Hoa. Tấm biển công ty đã mờ, mấy chậu cây cảnh trước sảnh héo úa vì thiếu người chăm. Đây là một công ty truyền thông quy mô nhỏ, chuyên làm dịch vụ quảng cáo online, thiết kế banner và chạy chiến dịch mạng xã hội cho các thương hiệu địa phương. Tổng nhân sự chưa đến năm mươi người, nhưng guồng quay công việc luôn căng như dây đàn.

Phòng IT nằm ở cuối hành lang tầng ba, một căn phòng chật hẹp chất đầy máy tính cũ, dây cáp chằng chịt và mùi bụi điện tử. Khi Lâm Dật bước vào, Vương Lỗi – đồng nghiệp ngồi đối diện – đã đến từ bao giờ, đang ngả lưng ra ghế lướt điện thoại, thấy anh vào liền nhếch mép: “Ô, thằng Dật đến rồi à. Hôm nay có mang bữa sáng cho tao không đấy?”

“Quên mất, mai tôi mua bù cho.” – Lâm Dật đáp ngắn gọn, đặt cặp laptop xuống bàn.

“Thôi khỏi, tao đùa thôi. Mày lương đã thấp, còn phải nuôi mẹ ốm, tao nỡ lòng nào bắt mày mời.” – Vương Lỗi cười khẩy, cố tình kéo dài chữ “mẹ ốm” như một lời nhắc nhở đầy ác ý. Hắn là tay chân thân tín của Trương Hải – Trưởng phòng IT, một gã ba mươi tám tuổi, đầu đã hói, bụng phệ, nổi tiếng với tài nịnh bợ cấp trên và chèn ép cấp dưới.

Đúng tám giờ, Trương Hải bước vào phòng, tay cầm cốc cà phê, mặt mày cau có như thể vừa thua lô đề. Hắn liếc nhìn Lâm Dật đang chăm chú gõ bàn phím, bỗng quát: “Ê Dật, qua phòng kế toán cài lại máy in cho tao. Mẹ kiếp, máy in cứ báo lỗi paper jam, mà rút giấy ra rồi vẫn không hết.”

“Anh Hải, máy in là phần cứng, hay mình gọi bên bảo trì...” – Lâm Dật ngập ngừng.

“Bảo trì cái chó gì! Mày là dân IT, sửa máy in không phải việc của IT thì là gì? Hay mày định giở cái giọng ‘em học IT mà không biết sửa máy in’ ra với tao như lũ sinh viên mới ra trường?” – Trương Hải quát, giọng chua ngoa.

Lâm Dật nuốt cục tức vào trong, đứng dậy đi sang phòng kế toán. Suốt cả buổi sáng, anh làm những công việc mà lẽ ra một nhân viên IT chuyên nghiệp không bao giờ phải động tay vào: cài đặt driver máy in, thay mực, sửa bóng đèn hành lang bị chập, thậm chí còn phải leo lên ghế lau cái camera an ninh bị mạng nhện che mờ. Mỗi lần đi ngang qua phòng thiết kế, nhìn Tô Manh – cô bạn thân cùng trường đại học – đang miệt mài vẽ đồ họa, anh chỉ dám cúi mặt đi thật nhanh, sợ cô nhìn thấy cảnh tượng nhếch nhác của mình.

Nhưng Tô Manh đã kịp trông thấy. Cô buông bút cảm ứng, chạy theo ra hành lang: “Này Dật! Cậu làm cái gì mà như thằng culi vậy?”

“Việc của phòng IT mà.” – Lâm Dật cười gượng.

“IT cái đầu cậu! Tớ chưa thấy công ty nào mà IT phải đi lau camera hết. Có phải lão Trương lại bắt nạt cậu không? Để tớ đi nói với tổng giám đốc Chu!” – Tô Manh sôi sùng sục, mái tóc nhuộm nâu hạt dẻ rung rung theo từng nhịp tức giận.

“Thôi Manh à, cậu đừng làm lớn chuyện. Tớ không sao thật. Chỉ là mấy việc vặt, làm cũng không mất mát gì.” – Anh vội vàng ngăn cô lại.

Tô Manh nhìn anh chằm chằm, đôi mắt to tròn ánh lên vẻ bất lực: “Cậu lúc nào cũng nhịn, cũng cam chịu. Nhưng cậu càng nhịn, bọn họ càng lấn tới. Cậu không nhớ hồi đại học cậu là ai à? Á quân cuộc thi lập trình toàn quốc, sinh viên xuất sắc nhất khoa, được thầy hiệu trưởng khen trước toàn trường! Cớ sao giờ lại để cái loại vô học như Trương Hải chà đạp?”

Lời cô như một nhát dao cứa vào lòng tự trọng đã gần như tê liệt của Lâm Dật. Anh siết chặt tay, im lặng hồi lâu rồi khẽ nói: “Hoàn cảnh khác rồi, Manh ạ. Bây giờ không phải là cuộc thi, mà là cuộc sống. Tớ cần công việc này, cần tiền để chữa bệnh cho mẹ. Nhẫn nhịn một chút cũng không sao.”

Nói rồi anh quay lưng bước đi, bỏ lại Tô Manh đứng đó, hai tay nắm chặt, mắt rưng rưng vì thương bạn.

Buổi chiều, sự việc lên đến đỉnh điểm. Hệ thống mạng nội bộ công ty bất ngờ bị lag nặng, tốc độ truyền dữ liệu tụt thảm hại, ảnh hưởng đến tiến độ gửi bản thiết kế cho khách hàng. Trương Hải mặt mày tím tái chạy vào phòng: “Dật! Mày làm cái quái gì mà mạng chậm như rùa bò thế này? Có phải mày tải linh tinh gì về không?”

“Em không tải gì hết. Em đang kiểm tra log hệ thống...” – Lâm Dật đáp, mắt vẫn không rời màn hình đang hiển thị dòng dữ liệu mạng.

“Kiểm tra cái đếch gì! Tại mày hết! Mày là đứa duy nhất trong phòng này ngồi ôm máy tính cả ngày, chắc chắn là mày cắm nhầm dây mạng hoặc cài phần mềm rác!” – Trương Hải gầm lên, chỉ tay thẳng vào mặt Lâm Dật trước sự chứng kiến của cả phòng. Vương Lỗi đứng sau lưng hắn, khoanh tay cười đểu.

Lâm Dật hít một hơi thật sâu, cố giữ bình tĩnh: “Anh Hải, mạng lag có thể do băng thông quốc tế hoặc máy chủ DNS của nhà mạng. Để em kiểm tra đã rồi kết luận.”

“Mày còn dám cãi à? Mày tưởng mày giỏi hơn tao chắc? Tao làm IT mười lăm năm, mày mới ra trường được mấy hạt? Tao nói là tại mày, thằng ôn con này, mày còn không phục hả?” – Trương Hải tiến lại gần, nước bọt bắn cả vào mặt Lâm Dật.

Đúng lúc đó, cửa phòng bật mở, Tô Manh xông vào, mặt đỏ gay: “Anh Hải! Em vừa kiểm tra bên thiết kế rồi. Cả phòng em cũng bị lag, và nguyên nhân là do máy chủ proxy của công ty bị quá tải vì mấy hôm nay anh bắt mọi người dùng chung một đường truyền để tiết kiệm chi phí! Chẳng liên quan gì tới Lâm Dật hết!”

Cả phòng im phăng phắc. Trương Hải quay sang nhìn Tô Manh, rồi lại nhìn Lâm Dật, mặt đỏ bừng vì bị vạch trần trước đông người. Hắn lắp bắp: “Cô... cô biết cái gì mà nói? Proxy là do tôi quản lý, nhưng chính Lâm Dật là đứa vận hành nó hàng ngày! Lỗi vẫn là của nó!”

“Vậy anh đưa log hệ thống ra đây! Để mọi người cùng xem lỗi từ đâu!” – Tô Manh thách thức.

“Đủ rồi!” – Trương Hải đập bàn. “Tôi là trưởng phòng, tôi không cần phải giải trình với nhân viên. Còn Lâm Dật, tháng này trừ năm trăm tệ lương vì tội thiếu trách nhiệm trong vận hành hệ thống!”

Lâm Dật đứng im như trời trồng. Năm trăm tệ – bằng một phần ba tiền thuốc của mẹ anh tháng này. Nhưng anh không cãi. Anh biết cãi cũng vô ích. Anh chỉ lặng lẽ ngồi xuống, tiếp tục kiểm tra log hệ thống, tìm ra chính xác nguyên nhân để tự mình sửa chữa, không phải vì sợ Trương Hải, mà vì anh không muốn cả công ty bị đình trệ.

Tô Manh nhìn anh, lắc đầu ngao ngán rồi bỏ ra ngoài. Trước khi đi, cô ném lại một câu: “Cậu mà còn nhịn nữa, tớ sẽ tự đi gặp tổng giám đốc Chu đấy.”

Đêm hôm ấy, khi cả công ty đã tan làm từ lâu, Lâm Dật vẫn ngồi lại phòng IT, một mình giữa bóng tối chỉ được thắp sáng bởi ánh màn hình. Anh đã xác định được nguyên nhân: không phải proxy quá tải, mà là một lỗ hổng bảo mật trên máy chủ chính, cho phép một script độc hại từ bên ngoài liên tục gửi gói tin rác làm nghẽn băng thông. Lỗ hổng này nghiêm trọng hơn nhiều so với tưởng tượng – nếu không vá kịp, không chỉ chậm mạng, mà toàn bộ dữ liệu khách hàng có thể bị đánh cắp bất cứ lúc nào.

Tim Lâm Dật đập nhanh. Anh lập tức soạn một báo cáo chi tiết, đính kèm ảnh chụp màn hình log và mã khai thác mẫu, gửi vào email nội bộ cho Trương Hải với tiêu đề: “KHẨN CẤP – Phát hiện lỗ hổng bảo mật nghiêm trọng trên máy chủ, đề nghị xem xét và triển khai vá ngay.”

Năm phút sau, email trả lời của Trương Hải hiện lên, ngắn gọn và lạnh lùng: “Đừng vẽ chuyện. Có thời gian ngồi nghĩ linh tinh thì lo mà cài Office cho mấy máy bên phòng kinh doanh đi. Máy chủ có tường lửa bản quyền hẳn hoi, làm gì có lỗ hổng nào.”

Lâm Dật nhìn chằm chằm vào màn hình, cảm giác bất lực dâng lên nghẹn thở. Đây không còn là chuyện bị coi thường hay bị trừ lương nữa. Đây là sự an toàn của cả một hệ thống dữ liệu mà anh biết rõ đang nằm trên bờ vực nguy hiểm. Mặc kệ lời cảnh báo của sếp, anh mở một tab ẩn danh, đăng nhập vào diễn đàn bảo mật Trung Quốc – nơi anh quen biết một chuyên gia có nickname “Kiều Băng”. Anh gửi cho người đó toàn bộ phát hiện của mình, kèm dòng nhắn: “Anh Băng, xem giúp em lỗ hổng này có nghiêm trọng không? Và có cách nào vá tạm thời trong khi chờ bản cập nhật chính thức không?”

Trả lời anh gần như ngay lập tức: “Cậu phát hiện ra cái này á? Đây là lỗ hổng zero-day mới xuất hiện trên diễn đàn dark web tuần trước. Giá trị khai thác cực cao. Mấy công ty nhỏ như của cậu thường là mục tiêu ưa thích. Vá ngay đi, nếu không muốn mất hết dữ liệu. Tớ gửi cậu bản vá tạm, nhưng nhớ đừng để lộ danh tính, kẻo bị lần ra.”

Lâm Dật thở phào nhẹ nhõm. Anh tải bản vá về, nhưng không vội cài đặt vội. Anh biết, nếu tự ý can thiệp vào máy chủ mà không có lệnh của Trương Hải, anh có thể bị đuổi việc ngay lập tức vì tội “vượt quyền”. Nhưng nếu không làm gì, một ngày nào đó – có thể là ngày mai, có thể là tuần sau – toàn bộ công ty sẽ phải trả giá đắt.

Cuối cùng, anh quyết định chọn giải pháp an toàn: tạo một bản sao lưu toàn bộ dữ liệu quan trọng ra ổ cứng ngoài, đồng thời viết một script tự động giám sát – nếu phát hiện có dấu hiệu xâm nhập, script sẽ tự động kích hoạt bản vá và gửi cảnh báo tới tất cả các máy trạm. Công việc này ngốn của anh gần như cả đêm, nhưng khi dòng code cuối cùng được biên dịch thành công, anh cảm thấy nhẹ nhõm như vừa trút được tảng đá.

Trời tờ mờ sáng, Lâm Dật gục đầu xuống bàn ngủ thiếp đi. Trong giấc mơ chập chờn, anh thấy mình đứng trước cánh cổng lớn của một tòa nhà công nghệ sáng rực ánh đèn, tay cầm tấm bằng khen, xung quanh là tiếng vỗ tay. Nhưng rồi cánh cổng ấy đột ngột biến thành cái nồi cơm điện khổng lồ, nắp bật mở, bên trong là gạo sống và nước lạnh ngắt, và giọng chú Huy vang lên the thé: “Mày học IT mà không biết sửa nồi cơm điện à? Tốn cơm tốn gạo! Tốn cơm tốn gạo!...”

Anh giật mình tỉnh dậy, mồ hôi đầm đìa.

Chỉ ba ngày sau cái đêm thức trắng ở công ty, một biến cố khác ập đến. Chiều thứ Năm, khi Lâm Dật đang loay hoay cài đặt phần mềm diệt virus cho mấy máy tính cũ bên phòng kinh doanh, điện thoại trong túi rung lên. Màn hình hiện tên “Mẹ”. Anh áp máy vào tai, chưa kịp nói gì thì đã nghe thấy giọng hàng xóm – bác Vương ở sát vách – hốt hoảng: “Dật à, về ngay đi con! Mẹ con tự nhiên ngã quỵ ở ngoài chợ, người ta vừa đưa vào bệnh viện huyện cấp cứu rồi!”

Lâm Dật bàng hoàng buông rơi con chuột máy tính. Anh chạy như bay ra khỏi công ty, bắt xe ôm đến bệnh viện. Trên đường đi, tim anh đập thình thịch như muốn nhảy ra khỏi lồng ngực. Cả đời này, anh chưa từng sợ hãi điều gì hơn là mất mẹ.

Bệnh viện huyện Dung Thành cũ kỹ, tường vôi bong tróc, mùi thuốc sát trùng nồng nặc. Lâm Dật lao vào phòng cấp cứu, nhìn thấy mẹ nằm trên giường sắt, mặt tái nhợt, tay đang truyền dịch. Bác sĩ trực – một người đàn ông trung niên đeo kính dày – kéo anh ra ngoài hành lang, nói nhỏ: “Mẹ cậu bị suy thận mạn, chỉ số creatinine cao quá, cần phải chuyển tuyến tỉnh để lọc máu gấp. Ở đây chúng tôi không đủ trang thiết bị.”

“Chi phí... chi phí khoảng bao nhiêu ạ?” – Lâm Dật hỏi, giọng run run.

“Tạm ứng ban đầu khoảng hai vạn tệ. Sau đó tùy vào phác đồ điều trị, có thể lên đến ba, bốn vạn hoặc hơn.” – Vị bác sĩ đáp, ánh mắt thoáng vẻ ái ngại khi nhìn bộ quần áo giản dị của chàng trai trẻ.

Hai vạn tệ. Trong tài khoản ngân hàng của Lâm Dật lúc này vỏn vẹn bảy nghìn ba trăm đồng – tiền lương tháng trước sau khi đã trừ tiền trọ, tiền ăn, và năm trăm tệ bị phạt oan. Anh lập tức nghĩ tới việc vay mượn. Nhưng vay ai bây giờ? Bạn bè đồng nghiệp phần lớn cũng khó khăn, chỉ có Tô Manh là khá hơn một chút, nhưng anh không muốn làm phiền cô. Suy nghĩ một hồi, anh cắn răng gọi điện cho chú Huy.

Điện thoại đổ chuông hồi lâu mới có người bắt máy. Giọng chú Huy vang lên, xen lẫn tiếng nhạc xập xình từ một quán karaoke nào đó: “Alo? Dật à, có chuyện gì mà gọi giờ này?”

“Chú ơi, mẹ cháu đang nằm viện, bác sĩ bảo cần chuyển tuyến tỉnh gấp, cần hai vạn tệ tạm ứng. Cháu... cháu có thể vay chú một ít được không ạ? Cháu hứa sẽ trả đầy đủ, cả gốc lẫn lãi ạ.” – Lâm Dật cố giữ giọng bình tĩnh, nhưng sự run rẩy vẫn phản bội anh.

Đầu dây bên kia im lặng vài giây, rồi giọng chú Huy trở nên ngái ngủ, khó chịu: “Hai vạn á? Mày tưởng nhà tao là ngân hàng chắc? Với cả mẹ mày bệnh cũng lâu rồi, có phải mới đâu. Đi viện huyện khám cho đỡ tốn, chứ lên tuyến tỉnh làm gì? Nhà mày có phải công chức nhà nước như anh Gia Hào đâu mà đòi hưởng bảo hiểm cao cấp. Thôi chú đang bận tiếp khách, để hôm khác nói chuyện nhé.”

Tút... tút... tút...

Lâm Dật đứng chết lặng giữa hành lang bệnh viện. Điện thoại trên tay anh trĩu nặng như một cục đá. Anh chợt nhớ lại câu nói của chú Huy hôm bữa cỗ: “Đúng là đi học chỉ tốn cơm tốn gạo bố mẹ.” Vậy mà giờ đây, chính người chú ấy đã từ chối cho mẹ con anh vay tiền chữa bệnh chỉ vì... họ không phải công chức.

Anh lại gọi cho bác Lâm Quốc Khánh. Bác cả nghe máy, giọng cũng ái ngại giả lả: “Dật à, bác cũng muốn giúp lắm, nhưng bác vừa nhập lô hàng tết, vốn liếng kẹt hết rồi. Hay cháu thử hỏi bà nội xem?”

Gọi cho bà nội, bà chỉ thở dài lạnh nhạt: “Bà già này thì có tiền đâu. Tiền dưỡng già bà đưa thằng Gia Hào giữ hết rồi, nó bảo để đầu tư chứng khoán cho sinh lời. Với cả mẹ mày bệnh cũng dai dẳng, chữa mãi không khỏi, tốn kém vô ích...”

Lâm Dật cúp máy, không muốn nghe thêm lời nào nữa. Anh dựa lưng vào tường, trượt dần xuống nền gạch lạnh buốt. Cảm giác bất lực và phẫn uất dâng lên cuồn cuộn trong lồng ngực. Anh nhìn vào phòng bệnh, nơi mẹ anh đang thiêm thiếp, hơi thở yếu ớt, mà nước mắt cứ thế lăn dài trên má. Đây là người phụ nữ đã hy sinh cả cuộc đời cho anh, đã thức khuya dậy sớm giặt đồ thuê, nhặt rau thuê để nuôi anh ăn học. Vậy mà đến lúc bà cần được cứu chữa, những người thân thích ruột thịt lại quay lưng, chỉ vì anh không kiếm ra nhiều tiền, không có địa vị, không xứng đáng để họ bỏ ra một đồng vốn.

Đêm hôm ấy, Lâm Dật trở về phòng trọ, lặng lẽ mở két sắt nhỏ của mẹ – nơi bà cất giữ những giấy tờ quan trọng. Anh tìm thấy sổ tiết kiệm, số dư chỉ vỏn vẹn ba nghìn tệ. Còn thiếu rất nhiều. Anh ngồi thừ ra một lúc lâu, rồi ánh mắt dừng lại ở chiếc laptop trên bàn – chiếc laptop cũ anh mua từ thời sinh viên, đã theo anh qua biết bao dự án, thức trắng bao đêm. Đó là công cụ kiếm sống duy nhất, là thứ quý giá nhất anh có.

Sáng hôm sau, Lâm Dật ôm laptop ra tiệm cầm đồ. Ông chủ tiệm – một gã béo trọc đầu – xem xét một hồi rồi lạnh lùng phán: “Máy cũ quá rồi, cho năm nghìn tệ.”

“Năm nghìn? Dạ lúc mua cháu mua mười hai nghìn cơ mà!” – Lâm Dật thảng thốt.

“Thì đấy là lúc mua. Giờ công nghệ lạc hậu rồi, có cho tôi cũng khó bán. Năm nghìn, lấy thì để lại, không thì mời đi cho khuất.” – Gã chủ tiệm nhún vai.

Lâm Dật cắn răng, nhìn chiếc laptop lần cuối, trong lòng như có lửa đốt. Cuối cùng, anh đặt nó lên quầy, cầm năm nghìn tệ lẻ trong tay mà lòng đau như cắt. Cộng với bảy nghìn trong thẻ và ba nghìn của mẹ, anh vừa đủ mười lăm nghìn. Vẫn còn thiếu năm nghìn nữa mới đủ hai vạn tạm ứng.

Anh đành gọi cho Tô Manh. Cô nghe xong, không nói một lời, mười lăm phút sau đã có mặt ở bệnh viện, đưa cho anh một phong bì dày: “Trong này là mười nghìn. Cầm lấy, không cần vội trả.”

“Manh... tớ...” – Lâm Dật nghẹn lời.

“Im đi. Mẹ cậu cũng như mẹ tớ. Đừng có khách sáo.” – Cô nói rồi quay mặt đi, nhưng Lâm Dật kịp nhìn thấy khóe mắt cô đỏ hoe.

Nhờ số tiền ấy, bà Trương Tuệ Phương được chuyển lên bệnh viện tuyến tỉnh, tiến hành lọc máu cấp cứu kịp thời. Bác sĩ nói, nếu chậm thêm một ngày nữa thôi, có lẽ tình trạng đã chuyển biến xấu không cứu vãn nổi.

Đêm đầu tiên sau ca lọc máu, Lâm Dật ngồi bên giường bệnh, nắm lấy bàn tay gầy guộc của mẹ. Bà đã ngủ say, hơi thở đều đặn hơn. Ánh đèn ngủ vàng vọt hắt lên khuôn mặt khắc khổ của bà, hằn sâu những vết chân chim của thời gian và cơ cực. Anh nhìn mẹ, trong lòng trào dâng một nỗi căm hận khô khốc – không phải căm hận ai cụ thể, mà căm hận sự bất lực của chính mình.

Anh mở chiếc laptop cũ đã được Tô Manh cho mượn tạm (cô bảo “máy cũ của tớ, cậu dùng tạm đi”), đăng nhập vào diễn đàn. Tin nhắn mới từ Kiều Băng hiện lên: “Cậu đã vá lỗ hổng chưa? Tôi vừa phát hiện có một nhóm hacker đang quét hàng loạt IP ở khu vực Dung Thành để tìm mục tiêu có lỗ hổng đó. Công ty cậu có thể nằm trong tầm ngắm.”

Lâm Dật giật mình. Anh lập tức kết nối từ xa về máy chủ công ty, kiểm tra script giám sát mình đã cài. Mọi thứ vẫn yên ắng. Nhưng linh cảm của một kỹ sư phần mềm mách bảo anh rằng, sự yên ắng này chỉ là bề mặt. Bên dưới, một cơn bão đang âm thầm hình thành.

Anh nhìn mẹ đang ngủ, rồi nhìn vào màn hình code đang nhấp nháy. Một suy nghĩ lóe lên trong đầu: Có lẽ đây chính là cơ hội. Nếu anh có thể chứng minh năng lực của mình trước khi thảm họa xảy ra, hoặc chí ít là cứu công ty khỏi một cuộc tấn công mạng, thì vị thế của anh sẽ khác. Những kẻ đã coi thường anh, từ chối giúp đỡ mẹ anh, sẽ phải nhìn anh bằng con mắt khác.

Anh không muốn trả thù. Anh chỉ muốn sống một cuộc đời mà ở đó, mẹ anh không phải cúi đầu trước ai, và những giọt nước mắt của bà sẽ không bao giờ rơi vì tủi nhục nữa.

Lâm Dật cúi xuống, hôn nhẹ lên trán mẹ, thì thầm như một lời thề trong đêm trắng bệnh viện:

“Mẹ chờ con. Con không biết sửa nồi cơm điện, nhưng con sẽ sửa lại cái cách bọn họ nhìn mẹ con mình. Nhất định.”

Ngoài cửa sổ bệnh viện, bình minh đang ló rạng sau những tòa nhà cao tầng. Thành phố Dung Thành thức giấc trong tiếng còi xe và khói bụi. Một ngày mới bắt đầu. Và với Lâm Dật, đó sẽ là ngày đầu tiên của một cuộc chiến không khoan nhượng – cuộc chiến mà vũ khí duy nhất của anh là trí tuệ, là những dòng code, và là lòng kiêu hãnh đã bị chà đạp bấy lâu nay bắt đầu trỗi dậy.

Ba tuần sau ngày mẹ xuất viện, cuộc sống của Lâm Dật tạm thời trở lại quỹ đạo cũ. Sáng đến công ty làm việc vặt, tối về chăm mẹ, đêm thức trắng viết code và theo dõi hệ thống. Khác biệt duy nhất là giờ đây, trong lồng ngực anh luôn âm ỉ một ngọn lửa – thứ lửa không bùng lên thành hành động bộc phát, mà cháy âm thầm, nung nấu, biến thành những dòng lệnh sắc lạnh trên màn hình.

Sức khỏe bà Trương Tuệ Phương đã khá hơn nhiều sau đợt lọc máu, nhưng bác sĩ dặn phải tái khám định kỳ, mỗi tháng tiền thuốc men cũng ngốn ngót nghét ba nghìn tệ. Lâm Dật vẫn chưa trả hết nợ cho Tô Manh, dù cô luôn xua tay bảo “từ từ, không vội”. Khoản nợ ấy như hòn đá đè nặng trong lòng anh, nhắc nhở anh mỗi ngày rằng chỉ một cơn gió ngược nữa thôi, cuộc đời hai mẹ con sẽ lại chao đảo.

Ở công ty, Trương Hải vẫn điều hành phòng IT như một tên bạo chúa con. Sau vụ mạng lag, hắn càng thêm cay cú Lâm Dật, bởi dù đã trừ lương anh, cả phòng vẫn thì thầm rằng chính hắn mới là kẻ quản lý proxy kém cỏi. Để rửa mối nhục ấy, hắn dồn cho Lâm Dật những việc còn vô lý hơn trước: đi mua mực in tận ngoại ô vì “chỗ ấy rẻ hơn hai nghìn”, ra bưu điện gửi công văn dù phòng hành chính đang rảnh rang, thậm chí còn bắt anh leo lên mái nhà kiểm tra chảo thu sóng wifi trong lúc trời nắng chang chang.

“Cái thằng Dật này mác sinh viên trường top mà dai sức phết, để nó làm cho quen. Người trẻ là phải rèn luyện, không thì cũng chỉ suốt ngày ngồi lỳ ra đấy như phỗng đá mà thôi.” – Trương Hải nói với Vương Lỗi, cố tình đủ to cho Lâm Dật nghe thấy.

Vương Lỗi phụ họa ngay: “Anh Hải nói chí phải. Chứ cứ ôm máy tính gõ lách cách như nhạc công thì làm được trò trống gì. Dân IT là phải biết tuốt, từ máy in, máy photo đến ổ điện, bóng đèn. Không làm được thì cút xéo mẹ đi cho rồi.”

Lâm Dật nghe rõ từng chữ, nhưng mặt vẫn lặng như nước hồ mùa đông. Anh không còn thấy nhói lòng như trước nữa. Sau tất cả những gì đã trải qua – từ bữa cỗ với lời mỉa mai “tốn cơm tốn gạo”, đến đêm trắng ở bệnh viện, đến cảnh phải mang laptop đi cầm đồ – những lời châm chọc của đồng nghiệp chẳng khác gì vài con muỗi đốt ngoài da. Anh đã học được một điều cốt lõi: Im lặng không phải là yếu đuối, mà là đang thu mình chờ đợi đòn sát thủ.

Tuy nhiên, có một người không thể im lặng.

“Tớ chịu hết nổi rồi.”

Tô Manh đập tập tài liệu xuống bàn Lâm Dật trong giờ nghỉ trưa, đôi mắt to tròn long lên tức giận. Cô ngồi phịch xuống chiếc ghế đối diện, khoanh tay, mái tóc nâu hạt dẻ xõa tung vì nóng nực: “Cậu có biết sáng nay Trương Hải nói gì với tổng giám đốc Chu không? Hắn dám bảo là ‘nhân viên Lâm Dật năng lực yếu kém, chỉ làm được việc vặt, không đảm đương nổi công việc chuyên môn, đề nghị điều chuyển sang phòng hành chính hoặc cho thôi việc’. Nghe rõ không? Hắn định đuổi cổ cậu đấy!”

Lâm Dật dừng tay gõ bàn phím, ngước nhìn Tô Manh. Trong mắt anh thoáng qua một tia sắc lạnh, nhưng rồi nhanh chóng tan biến. Anh thở dài: “Tớ biết.”

“Cậu biết mà còn ngồi ỳ ra đây? Còn định nhịn nhục nữa à?” – Tô Manh gần như hét lên, rồi nhận ra mình hơi lớn tiếng, cô hạ giọng, nói nhanh: “Dật, tớ hiểu cậu đang cố giữ công việc này vì mẹ cậu. Nhưng cậu càng nhịn, bọn họ càng được nước lấn tới. Đến khi hắn đuổi cậu thật, cậu tính sao? Lúc đấy cầm đơn xin nghỉ việc về khoe với cái lũ họ hàng khốn nạn kia à?”

Câu cuối của Tô Manh chạm vào đúng nỗi sợ sâu thẳm nhất của Lâm Dật. Anh siết chặt con chuột trong tay, các khớp ngón tay trắng bệch. Tô Manh nói đúng. Nhịn không thể là mãi mãi. Nhưng phản kháng lúc này cũng chẳng khác gì lấy trứng chọi đá. Điều anh cần là một cơ hội – một cơ hội để chứng minh năng lực thực sự của mình trước những kẻ cầm cân nảy mực, không phải trước kẻ tiểu nhân như Trương Hải.

“Manh này.” – Anh bỗng nói, giọng trầm hẳn xuống. “Cậu có tin tớ không?”

Tô Manh chớp mắt, hơi bất ngờ: “Tất nhiên là tin. Không tin thì tớ đã chẳng chạy theo cậu từ hồi đại học đến giờ làm cái quái gì.”

“Vậy cho tớ thêm chút thời gian. Tớ hứa, sẽ không lâu nữa đâu.” – Anh nhìn thẳng vào mắt cô, ánh mắt kiên định đến lạ.

Tô Manh im lặng nhìn anh một lúc lâu, rồi khẽ gật đầu. Cô đứng dậy, trước khi đi còn ngoái lại: “Nhớ đấy. Tớ không thích thấy cậu bị bắt nạt. Mà mẹ cậu cũng không thích đâu.”

Đêm hôm ấy, Lâm Dật không về nhà ngay. Anh ở lại công ty sau khi mọi người đã ra về hết, ngồi trước màn hình máy chủ đang hiển thị dòng log dài vô tận. Script giám sát anh viết ba tuần trước vẫn đang chạy âm thầm, ghi nhận từng gói tin ra vào hệ thống. Cho đến nay, chưa có dấu hiệu tấn công nào. Nhưng Kiều Băng vẫn liên tục cảnh báo trên diễn đàn: nhóm hacker đang mở rộng phạm vi quét, và Dung Thành nằm trong danh sách mục tiêu ưu tiên của chúng.

Bỗng nhiên, một dòng log đỏ rực nhấp nháy trên màn hình. Tim Lâm Dật đập thình thịch. Anh cúi sát xuống, mắt quét nhanh từng dòng mã:

... port 3389 unusual activity detected... multiple failed login attempts... scanning pattern identified... IP origin: 185.xxx...

Đây rồi. Ai đó đang rà quét cổng RDP của máy chủ công ty. Chưa phải tấn công toàn diện, mới chỉ là giai đoạn thăm dò – giống như một tên trộm đang rình mò trước cửa, nắn thóp xem ổ khóa nào dễ cạy nhất. Lâm Dật lập tức mở công cụ phân tích gói tin, truy ngược lại địa chỉ IP. Kết quả trả về là một máy chủ ảo đặt ở nước ngoài, được che giấu sau ba lớp proxy.

Anh chụp màn hình toàn bộ bằng chứng, soạn một báo cáo mới, lần này dài và chi tiết hơn lần trước rất nhiều: từ phân tích IP, phương thức quét, đến dự đoán thời điểm tấn công và mức độ thiệt hại nếu hệ thống bị xâm nhập. Rồi anh gửi cho Trương Hải, kèm dòng nhắn khẩn: “Anh Hải, có dấu hiệu trinh sát mạng từ bên ngoài. Khả năng cao công ty đang bị nhắm đến. Em đề nghị họp gấp với tổng giám đốc để triển khai phương án phòng ngừa.”

Mười lăm phút sau, điện thoại anh rung lên. Tin nhắn từ Trương Hải: “Thằng ranh, mày bị hoang tưởng à? Mấy cái IP lạ là chuyện bình thường. Đừng có gửi báo cáo linh tinh vào giờ này để phá đám tao. Tao cảnh cáo mày lần cuối, nếu còn tự ý vượt quyền, đừng trách tao ác.”

Lâm Dật đọc tin nhắn, khóe miệng giật giật. Anh đã đoán trước phản ứng này. Nhưng lần này, thay vì buông xuôi, anh mở một file mới, đặt tên là “Kế hoạch dự phòng”, và bắt đầu viết. Từng dòng code, từng bước xử lý, từng kịch bản ứng phó cho mọi tình huống xấu nhất – tất cả được anh sắp xếp như một bàn cờ. Nếu Trương Hải không chịu hành động, anh sẽ là người sẵn sàng khi thảm họa ập đến.

Và thảm họa đã đến, chỉ năm ngày sau đó.

Sáng thứ Ba, không khí ở Tinh Đồ Truyền Thông đặc quánh mùi hoảng loạn.

Lúc tám giờ mười lăm phút, khi nhân viên lần lượt đến văn phòng và bật máy tính lên, tất cả đều sững sờ trước cùng một màn hình: nền đỏ thẫm, dòng chữ trắng nhấp nháy, viết bằng cả tiếng Anh lẫn tiếng Trung:

“DỮ LIỆU CỦA QUÝ CÔNG TY ĐÃ BỊ MÃ HÓA. ĐỂ LẤY LẠI, VUI LÒNG THANH TOÁN 200.000 NHÂN DÂN TỆ BẰNG BITCOIN TRONG VÒNG 72 GIỜ. SAU THỜI HẠN, KHÓA GIẢI MÃ SẼ BỊ HỦY VĨNH VIỄN.”

Bên dưới là một địa chỉ ví Bitcoin và đồng hồ đếm ngược đang chạy.

Tiếng hét thất thanh từ phòng thiết kế vọng ra đầu tiên. Rồi đến phòng kế toán, phòng kinh doanh, phòng nhân sự – tất cả náo loạn như tổ ong vỡ. Mọi file dữ liệu: hợp đồng khách hàng, bản thiết kế đồ họa, sổ sách kế toán, cơ sở dữ liệu liên hệ... toàn bộ đều bị mã hóa thành những chuỗi ký tự vô nghĩa.

Tổng giám đốc Chu Viễn – một người đàn ông bốn mươi lăm tuổi, tóc húi cua, gương mặt vuông chữ điền thường ngày rất điềm tĩnh – giờ đây mặt mày xám ngoét. Ông đứng giữa sảnh, quát to: “Trương Hải! Trương Hải đâu?”

Trương Hải chạy từ phòng IT ra, áo sơ mi ướt đẫm mồ hôi nách, mặt tái nhợt như tàu lá chuối. Hắn lắp bắp: “Dạ... dạ Chu tổng, tôi... tôi đang kiểm tra ạ...”

“Kiểm tra cái quái gì mà để đến nông nỗi này? Hệ thống bảo mật của công ty đâu? Tường lửa đâu? Mỗi năm tôi phê duyệt ngân sách mấy vạn tệ cho phòng IT để các người làm bù nhìn à?” – Chu Viễn gầm lên, tay đập mạnh xuống bàn khiến cốc cà phê đổ nghiêng, chất lỏng nâu sánh chảy loang lổ trên mặt kính.

Cả công ty quay sang nhìn Trương Hải. Hắn đứng run như cầy sấy, mồm méo xệch, chẳng còn lấy một nửa vẻ hách dịch thường ngày. Vương Lỗi đứng sau hắn cũng cúi gằm mặt, không dám ho he.

“Chu tổng... tình huống này... tôi đề nghị chúng ta trả tiền chuộc ạ. Hai mươi vạn tệ tuy lớn, nhưng nếu mất hết dữ liệu, thiệt hại còn lớn hơn...” – Trương Hải ấp úng.

“Trả tiền chuộc? Cho bọn hacker?” – Chu Viễn trợn mắt. “Ông có chắc trả tiền xong chúng nó sẽ trả lại dữ liệu không? Hay lại đòi thêm? Với cả chuyện này truyền ra ngoài, uy tín công ty để đâu cho hết? Cái ghế của ông có đền nổi không?”

Đúng lúc ấy, từ phía cuối hành lang, một giọng nói trầm tĩnh vang lên:

“Thưa Chu tổng, không cần trả tiền chuộc đâu ạ.”

Tất cả đồng loạt quay lại. Lâm Dật bước ra từ phòng IT, tay ôm chiếc laptop cũ, gương mặt bình thản đến khó hiểu giữa khung cảnh hoảng loạn xung quanh.

Trương Hải lập tức quát: “Thằng chó, mày im ngay đi! Ở đây chưa đến lượt thể loại mày lên tiếng!”

Nhưng Chu Viễn đã khoát tay ngăn hắn lại. Ông nhìn Lâm Dật từ đầu đến chân, trán nhíu lại: “Cậu là... Lâm Dật, nhân viên phòng IT phải không? Cậu vừa nói không cần trả tiền chuộc là có ý sao?”

Lâm Dật hít một hơi sâu, rồi nói rõ ràng từng chữ, thái độ điềm tĩnh, đĩnh đạc: “Dạ thưa Chu tổng, tôi đã lường trước tình huống này từ ba tuần trước. Tôi đã cài một script giám sát và một bản vá tạm thời cho lỗ hổng bảo mật trên máy chủ. Khi cuộc tấn công vừa bắt đầu đêm qua, hệ thống đã tự động kích hoạt biện pháp ngăn chặn. Dữ liệu ở một số máy trạm đúng là đã bị mã hóa, nhưng máy chủ chính và toàn bộ dữ liệu khách hàng – tôi đã sao lưu định kỳ ra ổ cứng ngoài và lưu trữ trên cloud từ tuần trước. Chúng ta có thể khôi phục lại ngay trong hôm nay.”

Cả văn phòng im phăng phắc như tờ. Tiếng đồng hồ treo tường tích tắc nghe rõ mồn một.

Chu Viễn nhìn Lâm Dật chằm chằm, rồi quay sang nhìn Trương Hải đang đứng như trời trồng: “Trương Hải, cậu ấy nói thế có đúng không? Hệ thống hổng cả một mảng mà tôi không hề nghe ông ho he nửa lời?”

Trương Hải há miệng định nói, nhưng chẳng thốt ra được câu nào hoàn chỉnh: “Dạ... chuyện này... thực ra... tôi chưa kịp xác minh...”

“Chưa kịp xác minh?” – Chu Viễn lạnh giọng, đôi mắt sắc như dao cạo. “Hay là ông đã phớt lờ cảnh báo của cấp dưới?”

Lâm Dật không đợi ai yêu cầu, anh mở laptop, kết nối với máy chiếu trong phòng họp. Trên màn hình lớn, từng dòng log hệ thống hiện ra, ghi rõ thời gian anh gửi báo cáo cho Trương Hải, kèm theo email phản hồi của hắn: “Đừng vẽ chuyện. Có thời gian ngồi nghĩ linh tinh thì lo mà cài Office cho mấy máy bên phòng kinh doanh đi.”

Cả công ty ồ lên. Mấy nhân viên nữ phòng kế toán thì thào: “Trời ơi, thì ra là thế...” Mấy anh phòng kinh doanh lắc đầu ngao ngán: “Thảo nào công ty bị hack, gặp phải loại thượng cấp vô dụng thế này thì chết chùm.”

Mặt Trương Hải lúc này đã chuyển từ trắng sang xanh lét. Hắn run run chỉ tay vào Lâm Dật: “Nó... nó nói láo! Tôi chưa từng nhận được cái báo cáo nào cả! Nó tự ý can thiệp vào hệ thống, vi phạm quy trình! Chu tổng, đáng lẽ phải đuổi việc nó từ lâu rồi!”

“Đủ rồi!” – Chu Viễn đập bàn, giọng ông vang lên như sấm. “Trương Hải, ông bị đình chỉ công tác ngay lập tức, chờ hội đồng kỷ luật xử lý. Cút ra ngoài! Còn cậu Lâm Dật – tôi giao cho cậu toàn quyền xử lý cuộc khủng hoảng này. Trong vòng hai mươi bốn giờ, tôi muốn mọi hệ thống hoạt động trở lại bình thường. Có làm được không?”

Lâm Dật nhìn thẳng vào mắt vị tổng giám đốc, lần đầu tiên sau bao tháng ngày cúi mặt, anh ngẩng cao đầu mà đáp: “Dạ được ạ. Không cần hai mươi bốn giờ. Mười hai giờ nữa, toàn bộ dữ liệu sẽ được khôi phục.”

Tiếng vỗ tay lác đác vang lên từ phòng thiết kế, rồi lan ra khắp văn phòng. Tô Manh đứng ở góc phòng, mắt rưng rưng, miệng cười tươi như hoa nở. Cô giơ ngón tay cái về phía Lâm Dật, khẽ nháy mắt: “Làm tốt lắm, siêu nhân code.”

Lâm Dật khẽ mỉm cười đáp lại, rồi lập tức bắt tay vào công việc. Anh kết nối từ xa với Kiều Băng – lúc này đang online trên diễn đàn – và hai người phối hợp xử lý. Kiều Băng giúp truy vết nguồn tấn công và vá triệt để lỗ hổng, còn Lâm Dật chỉ huy việc khôi phục dữ liệu từ bản sao lưu. Từng máy trạm một lần lượt sáng đèn trở lại, những file thiết kế, hợp đồng, bảng lương hiện về nguyên vẹn như chưa từng có cuộc tấn công nào xảy ra.

Đến chín giờ tối, khi màn hình máy chủ cuối cùng hiện dòng chữ “Restoration completed – 100%”, cả văn phòng vỡ òa trong tiếng reo hò. Nhân viên phòng thiết kế chạy sang ôm chầm lấy Lâm Dật, mấy cô kế toán mang trà sữa đến mời anh, thậm chí bác bảo vệ già cũng bắt tay anh rối rít: “Cậu Lâm giỏi quá! Nhờ cậu mà công ty không phải đóng cửa!”

Tổng giám đốc Chu Viễn từ văn phòng bước ra, vẻ mặt đã giãn ra đôi chút. Ông vỗ vai Lâm Dật: “Cậu trai trẻ, tối nay cậu về nghỉ ngơi đi. Sáng mai, tôi muốn gặp riêng cậu ở phòng làm việc.”

Lâm Dật cúi đầu: “Dạ, cảm ơn Chu tổng.”

Khi anh rời công ty, trời đã khuya. Trên đường về, điện thoại anh rung lên liên tục – tin nhắn từ đồng nghiệp, từ nhóm chat công ty, toàn những lời cảm ơn và thán phục. Tô Manh nhắn một tin dài, trong đó có đoạn: “Tớ đã nói rồi mà, cậu chỉ cần một cơ hội thôi. Và hôm nay, cậu đã tự tạo ra cơ hội ấy. Tự hào về cậu lắm, bạn già ạ.”

Lâm Dật đọc tin nhắn, khóe môi giật giật. Anh ngẩng lên nhìn bầu trời đêm thành phố, nơi những vì sao lấp lánh sau màn khói bụi công nghiệp. Lần đầu tiên sau rất nhiều tháng, anh cảm thấy không khí thật nhẹ nhõm. Nhưng anh biết, đây mới chỉ là bước đầu tiên. Phía trước còn rất nhiều việc phải làm – và còn rất nhiều người cần phải nhìn anh bằng một con mắt khác.

Sáng hôm sau, toàn bộ công ty Tinh Đồ Truyền Thông xôn xao trước một thông báo mới được dán trên bảng tin nội bộ:

“THÔNG BÁO NHÂN SỰ KHẨN CẤP

Căn cứ vào tình hình thực tế và kết quả công việc, Ban Giám đốc quyết định:

Ông Trương Hải – Trưởng phòng IT – bị cách chức do thiếu trách nhiệm trong quản lý, gây hậu quả nghiêm trọng. Ông Vương Lỗi – nhân viên phòng IT – bị điều chuyển sang phòng Hành chính – Tổng hợp làm nhân viên tạp vụ.

Anh Lâm Dật – nhân viên phòng IT – được bổ nhiệm làm Quyền Trưởng phòng IT, phụ trách toàn bộ hoạt động công nghệ thông tin của công ty kể từ ngày hôm nay.

Mọi chế độ đãi ngộ được điều chỉnh theo vị trí mới.

Tổng Giám đốc – Chu Viễn.”

Tiếng xì xào bàn tán nổ ra khắp các phòng ban. Người thì xuýt xoa khen “đúng người đúng việc”, kẻ thì tặc lưỡi “lên nhanh như diều gặp gió”, nhưng tất cả đều thừa nhận một điều: chàng trai trẻ ít nói, suốt ngày bị sai vặt ấy, quả thực đã cứu cả công ty khỏi một thảm họa.

Riêng Lâm Dật, khi nhận được quyết định, anh không tỏ ra quá vui mừng hay tự mãn. Anh chỉ lặng lẽ bước sang căn phòng mới – phòng làm việc riêng của Trưởng phòng IT, nơi trước đây Trương Hải ngồi – và bắt đầu sắp xếp lại mọi thứ. Chiếc ghế da còn lưu mùi thuốc lá của người cũ, trên bàn còn mấy tờ giấy ghi chép cẩu thả về việc “tiết kiệm chi phí”. Anh gom tất cả vào một thùng giấy, dán băng dính, đề tên Trương Hải, rồi gọi người chuyển sang phòng hành chính trả lại.

Buổi trưa, khi Lâm Dật đang ngồi kiểm tra lại toàn bộ hệ thống bảo mật, cửa phòng bỗng bật mở. Trương Hải xồng xộc bước vào, mặt mày hầm hầm, tay cầm thùng giấy đồ đạc vừa được chuyển sang. Hắn quẳng mạnh cái thùng xuống sàn, chỉ tay vào mặt Lâm Dật:

“Mày giỏi lắm! Mày chơi tao một vố đau đấy! Nhưng mày đừng tưởng như thế là mày thắng rồi. Tao làm ở cái công ty này mười lăm năm, thằng ranh con như mày mới đến được mấy hạt? Mày tưởng cái ghế Trưởng phòng này ngồi dễ lắm à? Rồi mày sẽ biết mặt tao!”

Lâm Dật từ tốn đứng dậy, nhìn thẳng vào mắt kẻ từng là sếp của mình. Anh không to tiếng, không chỉ trích, chỉ nói nhẹ nhàng như đang kể một sự thật hiển nhiên:

“Anh Hải, tôi chưa bao giờ muốn chơi khăm ai cả. Tôi chỉ làm đúng công việc của mình. Còn về việc ngồi ghế này có dễ hay không, anh yên tâm, tôi biết rõ hơn anh tưởng nhiều.”

“Mày...” – Trương Hải nghẹn họng, mặt đỏ bừng như gà chọi bị cắt tiết.

“À, còn nữa.” – Lâm Dật ngắt lời, giọng vẫn đều đều. “Anh hỏi tôi mới đến được mấy hạt, phải không? Thưa anh, chỉ cần một hạt cát rơi đúng chỗ thôi cũng đủ làm hỏng cả một cỗ máy mục nát. Anh làm Trưởng phòng mười lăm năm, lẽ ra phải hiểu quá rõ điều đó chứ.”

Trương Hải run lên vì tức giận, nhưng không thể thốt ra lời nào đáp trả. Hắn nhặt thùng đồ lên, lầm lũi bước ra ngoài. Trước khi khuất sau cánh cửa, hắn còn ngoái lại ném một cái nhìn căm hận, nhưng Lâm Dật đã quay đi, tiếp tục công việc dang dở trên màn hình.

Tô Manh xuất hiện ở cửa phòng ngay sau khi Trương Hải khuất bóng, trên tay bê hai cốc trà sữa. Cô bước vào, đặt một cốc trước mặt Lâm Dật, cười tươi:

“Uống đi, coi như chúc mừng tân Trưởng phòng. Mà này, tớ vừa nghe cậu ‘tiễn’ lão Trương đấy nhé. Phải nói là có tiến bộ vượt bậc về khoản ăn nói. Ngày xưa cậu có dám nói thế đâu.”

Lâm Dật cầm cốc trà sữa lên, nhấp một ngụm rồi khẽ nhăn mặt vì vị ngọt: “Tớ không thích nói. Nhưng có những điều cần phải nói, để người ta biết giới hạn của mình ở đâu.”

“Triết lý dữ! Đúng là làm sếp có khác.” – Tô Manh trêu chọc, rồi bỗng hạ giọng: “Nhưng Dật này, cậu định bao giờ thì về nói chuyện với gia đình? Chuyện cậu lên Trưởng phòng, lương tăng lên mười tám nghìn tệ một tháng – cậu định giấu mẹ đến bao giờ?”

Lâm Dật im lặng một lúc. Anh nhìn ra ngoài cửa sổ, nơi ánh nắng chiếu qua tấm kính mờ, rồi khẽ đáp: “Tối nay tớ về sẽ nói với mẹ. Còn họ hàng... để từ từ đã.”

Một tuần sau khi Lâm Dật nhậm chức Quyền Trưởng phòng IT, gia tộc họ Lâm có một sự kiện quan trọng: giỗ đầu của ông nội.

Buổi giỗ được tổ chức tại nhà bác Lâm Quốc Khánh – một căn nhà ba tầng nằm trong ngõ nhỏ phố cổ. Từ sáng sớm, con cháu đã tụ tập đông đủ. Bà nội Lâm ngồi trên sập gụ, tóc bạc chải gọn, tay lần tràng hạt, trông uy nghiêm như một vị thái hậu trong phim cổ trang. Chú Huy và thím Huy đến từ sớm, mang theo mấy hộp bánh kẹo đắt tiền làm quà. Lâm Gia Hào vận bộ vest xanh than, tay đeo đồng hồ mới, tóc vuốt keo bóng mượt, vừa vào đến cửa đã lớn tiếng chào hỏi khắp lượt đầy vẻ bề trên.

Lâm Dật và mẹ đến sau cùng. Anh vẫn mặc giản dị như mọi ngày – áo sơ mi trắng không cà vạt, quần âu đen – nhưng thần thái đã khác trước rất nhiều. Lưng thẳng hơn, đầu ngẩng cao hơn, và trong mắt không còn vẻ lẩn tránh tự ti như mọi lần. Bà Trương Tuệ Phương đi bên cạnh con trai, gương mặt cũng tươi tỉnh và có da có thịt hơn hẳn sau đợt điều trị.

“Kìa, mẹ con thằng Dật đến rồi kìa!” – Bác Lâm Quốc Khánh reo lên, niềm nở quá mức ra đón. “Vào đây, vào đây. Chị Tuệ Phương dạo này trông khỏe khoắn hơn hẳn nhỉ?”

“Dạ, cũng nhờ trời thương, với cả thằng Dật nó chăm sóc mát tay.” – Bà Tuệ Phương cười hiền.

Chú Huy từ trong nhà bước ra, thấy Lâm Dật liền cười nửa miệng: “Ô, thằng Dật đến rồi à. Dạo này công việc thế nào? Vẫn còn làm cái thằng đánh máy lương ba cọc ba đồng chứ? Nghe nói mẹ mày vừa nằm viện, tốn kém lắm phải không? Có cần chú cho vay ít không, lần này chú sẵn lòng thương tình đấy.”

Lâm Dật nhìn chú Huy, khẽ mỉm cười: “Dạ, cảm ơn chú, nhưng không cần đâu ạ. Công việc của cháu gần đây cũng có chút thay đổi, tiền thuốc men của mẹ, cháu tự lo được rồi ạ.”

“Thay đổi? Thay đổi gì? Lại nhảy việc à?” – Chú Huy nhướn mày, giọng khinh khỉnh. “Chú nói thật, thanh niên bây giờ cứ nhảy việc như châu chấu, chẳng có tí chí tiến thủ gì cả. Cứ như anh Gia Hào nhà chú đây này, làm công chức tử tế, ổn định, có tương lai sáng lạn...”

Lâm Gia Hào được thể vênh mặt lên: “Bố nói đúng đấy. Cháu Dật, anh nói thật, hay là chú mày ôn thi công chức đi. Anh có mấy bộ tài liệu ôn thi xịn lắm, để lại cho chú mày mà học. Chứ làm IT tư nhân nay thuê mai đuổi, bấp bênh như bèo dạt lắm.”

Hai mẹ con Lâm Dật nhìn nhau. Bà Trương Tuệ Phương định mở miệng nói gì đó, nhưng Lâm Dật đã nắm nhẹ tay mẹ, ý bảo mẹ đừng lên tiếng. Anh bình thản đáp: “Dạ, em cảm ơn anh Gia Hào, nhưng hiện tại công việc của em cũng ổn rồi ạ. Công ty vừa thăng chức cho em lên Quyền Trưởng phòng IT.”

Câu nói của Lâm Dật nhẹ như gió thoảng, nhưng tác dụng của nó thì như một viên đá ném vào mặt hồ phẳng lặng. Cả căn phòng bỗng im phăng phắc. Bác Lâm Quốc Khánh há hốc miệng. Mấy bà thím đang nhai trầu cũng ngừng nhai. Bà nội Lâm ngồi trên sập, tay ngừng lần tràng hạt, đôi mắt già nua nhìn về phía đứa cháu trai trước nay vẫn bị coi là “phế vật”.

Chú Huy là người phản ứng đầu tiên. Ông ta phá lên cười, tiếng cười gượng gạo và chói tai: “Quyền Trưởng phòng? Mày đùa à? Cái công ty bé tí ấy mà có Trưởng phòng với chả Phó phòng. Ba cái chức danh hão, lương được bao nhiêu?”

“Dạ, mười tám nghìn tệ một tháng ạ.” – Lâm Dật đáp, giọng vẫn đều đều như kể chuyện thời tiết.

Con số ấy như một cú đấm thẳng vào mặt chú Huy. Mười tám nghìn tệ – tức là cao hơn cả mức lương mười lăm nghìn mà ông ta vẫn thường mang ra khoe khoang về Lâm Gia Hào.

Lâm Gia Hào tái mặt, nhưng cố giữ thể diện: “Mười tám nghìn thì đã sao? Công việc nhà nước quan trọng là ổn định, có phúc lợi, có bảo hiểm xã hội cao, có cơ hội thăng tiến dài hạn. Chứ làm tư nhân, lương cao đấy nhưng nay có mai không, khác đếch gì đánh bạc.”

“Anh Gia Hào nói chí phải.” – Lâm Dật vẫn mỉm cười. “Nhưng mà em nghĩ, dù làm ở đâu, miễn là mình sống được bằng chính sức lao động của mình, không phải ngửa tay xin xỏ ai, không phải cúi đầu trước ai, thì cũng đáng tự hào cả. Anh thấy có đúng không ạ?”

Câu hỏi ấy nhẹ tênh mà sắc như dao lam. Nó gợi lại chính xác cái đêm Lâm Dật gọi điện vay tiền chú Huy để chữa bệnh cho mẹ và bị từ chối phũ phàng. Chú Huy rõ ràng cũng nhớ ra điều đó, mặt ông ta thoắt đỏ thoắt trắng, cổ họng nghẹn ứ không thốt nên lời.

Bà nội Lâm đột ngột lên tiếng, giọng khô khốc chữa ngượng: “Thôi, hôm nay là giỗ ông nội, đừng có ngồi đấy mà so đo chuyện tiền nong. Thằng Dật, ra thắp hương cho ông đi.”

“Dạ, bà.” – Lâm Dật cúi đầu, lễ phép bước đến bàn thờ, không quên nhẹ nhàng đỡ mẹ cùng đi.

Khi anh đứng trước di ảnh ông nội, thắp nén nhang trầm, trong lòng bỗng dâng lên một nỗi xúc động khó tả. Anh nhớ hồi nhỏ, ông nội là người duy nhất trong nhà ủng hộ anh theo đuổi ngành công nghệ. “Thằng Dật nhà mình thông minh, sau này ắt có tiền đồ,” – ông từng nói vậy, ngay trước mặt tất cả. Nhưng khi ông mất đi, những lời ấy cũng chìm vào quên lãng, thay vào đó là những lời mỉa mai, coi thường.

“Ông ơi, cháu đã làm được rồi. Ông yên tâm nhé.” – Anh thì thầm trong khói nhang nghi ngút.

Hai tuần sau bữa giỗ, vào một đêm mưa tầm tã, điện thoại Lâm Dật bỗng reo vang lúc mười một giờ đêm. Màn hình hiện tên “Chú Huy”.

Lâm Dật ngạc nhiên. Từ trước đến nay, chú Huy chưa từng chủ động gọi cho anh, nhất là vào giờ này. Anh bắt máy, giọng dè dặt: “Alo, cháu nghe ạ.”

Đầu dây bên kia im lặng một lúc, rồi giọng chú Huy vang lên, run run và gấp gáp khác thường: “Thằng Dật à... à không, Dật à... chú... chú cần cháu giúp một việc.”

“Dạ, có chuyện gì vậy chú?”

“Là thế này...” – Giọng chú Huy ngập ngừng, như thể mỗi chữ nói ra đều phải nuốt lòng tự trọng vào trong. “Cơ quan của thằng Gia Hào – Phòng Tài nguyên – Môi trường thành phố ấy, mấy hôm nay triển khai cái hệ thống quản lý hồ sơ đất đai số hóa mới. Mà không hiểu sao từ sáng nay hệ thống tự nhiên trục trặc, không truy xuất được dữ liệu. Lãnh đạo phòng nổi giận lắm, bảo nếu không khắc phục xong trong hai ngày sẽ kỷ luật cả bộ phận kỹ thuật. Mà thằng Gia Hào nó... nó lại là người phụ trách mảng này.”

Lâm Dật im lặng lắng nghe, đầu óc đã nhanh chóng phân tích tình hình. Anh hỏi: “Bên phòng có đội IT riêng không chú?”

“Có, nhưng bọn nó loay hoay cả ngày không xong. Bảo là hệ thống cũ với mới không tương thích, dữ liệu không đồng bộ được. Thằng Gia Hào sốt ruột quá, nó... nó mới nhờ chú hỏi xem cháu có thể giúp được không.” – Chú Huy nói, giọng càng lúc càng nhỏ, như thể đang cố thu mình lại.

Lâm Dật khẽ thở ra. Anh hiểu, để chú Huy phải hạ mình gọi điện thoại cầu cứu thế này, tình hình của Lâm Gia Hào hẳn là rất nghiêm trọng. Anh không phải loại người thích hả hê trên nỗi bất hạnh của kẻ khác, nhưng cũng không thể phủ nhận trong lòng anh có một chút gì đó... sảng khoái. Không phải vui sướng, mà là cảm giác cuối cùng cũng được bọn họ quỳ gối thừa nhận.

“Dạ, để cháu xem có giúp được gì không ạ. Chú gửi cho cháu thông tin chi tiết về hệ thống nhé.” – Anh đáp, giọng điềm tĩnh.

“Ừ... ừ, cảm ơn cháu. À... chuyện này... cháu đừng nói với ai trong họ nhé. Nhất là bác cả với bà nội.” – Chú Huy dặn với, giọng đầy vẻ xấu hổ.

“Cháu biết rồi ạ.”

Cúp máy, Lâm Dật ngồi vào bàn làm việc, bật laptop lên. Anh nhận được email từ chú Huy với các file mô tả hệ thống, cấu trúc cơ sở dữ liệu cũ và mới, cùng log lỗi mà đội IT của phòng đã ghi nhận. Chỉ cần nhìn lướt qua, anh đã nhận ra vấn đề: hệ thống cũ sử dụng cơ sở dữ liệu dạng bảng tính FoxPro từ thời kỳ đầu những năm 2000, còn hệ thống mới chạy trên SQL Server hiện đại. Đội IT của phòng đã cố gắng nhập dữ liệu thô trực tiếp, dẫn đến xung đột mã hóa ký tự và sai lệch định dạng ngày tháng, khiến toàn bộ cơ sở dữ liệu bị treo.

Vấn đề này không quá khó với một kỹ sư có kinh nghiệm, nhưng lại là cơn ác mộng với những kẻ chỉ quen làm việc hành chính và chỉ tay năm ngón.

Lâm Dật bắt tay vào viết một công cụ chuyển đổi dữ liệu. Anh thức trắng đêm hôm đó, rồi đêm hôm sau nữa, tỉ mỉ viết từng dòng code xử lý mã hóa, định dạng ngày giờ, ánh xạ trường dữ liệu giữa hai hệ thống. Đến rạng sáng ngày thứ ba, công cụ hoàn chỉnh. Anh đóng gói nó thành một file thực thi nhỏ gọn, kèm theo hướng dẫn sử dụng chi tiết, rồi gửi vào email của Phòng Tài nguyên – Môi trường thành phố qua một tài khoản ẩn danh, với tiêu đề: “Công cụ hỗ trợ đồng bộ dữ liệu – gửi tặng.”

Anh cố tình không ký tên thật, cũng không liên hệ với Lâm Gia Hào. Lý do rất đơn giản: anh muốn xem liệu ông anh họ hách dịch kia sẽ diễn cái trò mèo gì.

Ba ngày sau, trong một bữa cơm chiều ở nhà bác cả, Lâm Gia Hào vênh váo kể chuyện trước cả họ:

“Cái hệ thống ở phòng cháu ấy, bọn kỹ thuật làm cả tuần không xong, cuối cùng đích thân cháu phải ra tay chỉ đạo, viết hẳn một công cụ chuyển đổi dữ liệu. Thế là xong ngay trong một buổi. Lãnh đạo khen nức nở, còn định cất nhắc thăng chức nữa cơ.”

Cả nhà trầm trồ. Chú Huy nở mày nở mặt, rót rượu mời mọi người: “Con tôi nó giỏi thế đấy! Đúng là không uổng công tôi nuôi nó ăn học, đâu như mấy đứa phàm phu tục tử!”

Lâm Dật ngồi ở góc bàn, im lặng. Anh chờ cho đến khi Lâm Gia Hào bốc phét xong, chờ cho chú Huy rót hết lượt rượu mời, chờ cho tất cả những lời tâng bốc lắng xuống. Rồi anh mới chậm rãi mở laptop, kết nối với màn hình TV trong phòng khách.

“Anh Gia Hào, anh nói chính tay anh viết công cụ chuyển đổi dữ liệu phải không ạ?” – Anh hỏi, giọng thản nhiên.

Gia Hào khựng lại, mặt thoáng chút bối rối: “Ừ... ừ, đúng rồi. Sao thế?”

“Dạ không có gì. Chỉ là em muốn hỏi, trong code của anh, đoạn xử lý mã hóa ký tự GB2312 sang UTF-8, anh dùng hàm parse gì thế ạ? Em cũng đang làm một dự án tương tự, muốn tham khảo chút.”

Mặt Gia Hào tái đi trông thấy. Hắn ấp úng: “À... ừ... cái đấy... tất nhiên là dùng hàm chuyển đổi chuẩn rồi. Nhưng mà đây là tài liệu nội bộ cơ quan, không tiện nói ra ngoài.”

“Vậy à.” – Lâm Dật gật gù, tay vẫn gõ bàn phím. Đột nhiên, trên màn hình TV hiện lên giao diện của công cụ chuyển đổi mà anh đã viết, kèm theo cửa sổ thuộc tính file, hiển thị rõ ràng dòng chữ: “Author: Lin.Yi – Created: 2025-03-17 03:45 AM”.

Cả phòng khách im phăng phắc. Mắt mọi người đổ dồn vào màn hình, rồi quay sang nhìn Lâm Gia Hào đang đứng chết trân như tượng đá.

“Anh Gia Hào, lạ nhỉ. Công cụ này chính tay em viết hồi tháng trước, sao giờ lại thành của anh thế ạ?” – Lâm Dật nghiêng đầu, giọng vẫn nhẹ bẫng như đang hỏi chuyện thời tiết, nhưng ánh mắt sắc như gươm.

Lâm Gia Hào há miệng, rồi ngậm lại, mặt lúc này đã chuyển sang màu tím tái. Chú Huy đứng bật dậy, mặt đỏ gay lắp bắp: “Cái này... có nhầm lẫn gì không? Thằng Dật, mày đừng có vu khống anh mày!”

“Dạ, để cháu cho mọi người xem kỹ hơn ạ.” – Lâm Dật bình thản bấm thêm vài phím. Màn hình hiện ra email gốc anh gửi cho Phòng Tài nguyên – Môi trường, kèm theo thời gian gửi, nội dung file đính kèm, và xác nhận đã nhận từ máy chủ mail của cơ quan.

“Công cụ này cháu viết và gửi tặng cho phòng của anh Gia Hào cứu nguy. Nhưng cháu không ngờ anh ấy lại mặt dày nhận vơ là của mình.” – Lâm Dật chậm rãi nói, rồi anh đứng dậy, nhìn thẳng vào mắt Gia Hào. “Anh à, chuyện mượn danh thì em không giận anh đâu. Nhưng mà lần sau, yếu kém thì cứ nói thẳng, đừng ăn cắp chất xám thế. Mất mặt cả họ lắm.”

Nói rồi, anh cúi đầu chào mọi người, đỡ mẹ đứng dậy, lặng lẽ rời khỏi bữa cơm. Phía sau lưng, tiếng xì xào bùng nổ. Tiếng bác cả thở dài: “Thằng Gia Hào, mày làm thế là không thể chấp nhận được...” Tiếng bà nội đập bàn: “Nhục quá! Gia tộc này chưa từng có ai mất nết thế!” Và cả tiếng chú Huy lắp bắp: “Để tôi... để tôi đi hỏi lại thằng Dật...”

Lâm Dật không quay đầu lại. Anh nắm tay mẹ, bước ra khỏi căn nhà bác cả. Trời đêm mát lạnh, gió thổi nhẹ qua con ngõ nhỏ. Bà Trương Tuệ Phương đi bên con trai, khẽ nói: “Con làm thế có nặng tay quá không?”

“Mẹ à, có những bài học cần phải tát thật đau thì người ta mới nhớ.” – Anh đáp, giọng trầm ấm. “Anh Gia Hào không xấu, chỉ là quen thói háo danh lừa lọc thôi. Nếu hôm nay con không vạch mặt ra, sau này anh ấy sẽ còn làm những chuyện tệ hơn.”

Bà Tuệ Phương im lặng một lúc, rồi khẽ thở dài. Nhưng trên môi bà thoáng một nụ cười – nụ cười của một người mẹ đã chờ đợi rất lâu để thấy con trai mình ngẩng cao đầu hãnh diện.

Sau vụ việc mất mặt ở cơ quan Lâm Gia Hào, vị thế của Lâm Dật trong gia tộc đã thay đổi rõ rệt. Tuy chưa ai công khai xin lỗi, nhưng những lời mỉa mai đã biến mất tuyệt tích. Bác Lâm Quốc Khánh mỗi lần gặp đều niềm nở hỏi thăm công việc. Mấy bà thím không còn dám nhắc đến chuyện “sửa nồi cơm điện”. Còn bà nội, tuy vẫn giữ vẻ gia trưởng, nhưng đã bắt đầu gọi anh là “thằng Dật” thay vì “cái thằng ăn hại” như trước.

Nhưng Lâm Dật không dừng lại ở đó. Anh biết, vị trí Quyền Trưởng phòng IT ở một công ty truyền thông nhỏ không phải là đích đến cuối cùng. Và anh cũng biết, để thực sự thay đổi cuộc đời, anh cần nhiều hơn một chức danh và một mức lương khá.

Một buổi tối, sau khi tan làm, Lâm Dật gọi video cho Kiều Băng – chuyên gia bảo mật đã giúp anh trong vụ tấn công mạng. Kiều Băng là một thanh niên khoảng ba mươi tuổi, tóc dài buộc đuôi ngựa, đeo kính gọng đen, đang ngồi trong một căn phòng chất đầy máy chủ và dây cáp.

“Dạo này lên hương rồi thế nào, siêu nhân code?” – Kiều Băng cười hề hề.

“Bình thường. Nhưng tao có một đề nghị.” – Lâm Dật đi thẳng vào vấn đề. “Tao muốn thành lập một nhóm phát triển phần mềm, chuyên về bảo mật và tối ưu hệ thống cho doanh nghiệp vừa và nhỏ. Mày có muốn tham gia không?”

Kiều Băng nhướn mày: “Mày định khởi nghiệp á? Lấy vốn đâu ra?”

“Tao không cần nhiều vốn. Sản phẩm đầu tiên là chính những script và công cụ tao đã viết trong mấy tháng qua. Chúng ta đóng gói lại, thương mại hóa, bán bản quyền hoặc thu phí dịch vụ hàng năm. Công ty đầu tiên tao nhắm đến là Tinh Đồ – công ty của tao. Họ đang cần nâng cấp toàn bộ hệ thống bảo mật sau vụ hack. Nếu chúng ta làm tốt, những khách hàng tiếp theo sẽ tự tìm đến.”

Kiều Băng im lặng suy nghĩ một lúc. Rồi anh ta gật đầu: “Được. Tao tham gia. Nhưng với một điều kiện.”

“Điều kiện gì?”

“Cho tao làm CTO. Còn mày làm CEO. Tao ghét giao tiếp với khách hàng, chỉ thích ngồi code thôi.” – Kiều Băng cười lớn.

Lâm Dật cũng bật cười: “Chốt.”

Hai tuần sau, nhóm phát triển phần mềm mang tên “Vệ Sĩ Số” chính thức ra đời. Thành viên ban đầu chỉ có Lâm Dật và Kiều Băng, cùng với Tô Manh phụ trách thiết kế giao diện và truyền thông. Văn phòng đầu tiên của nhóm là... căn phòng trọ của Lâm Dật, nơi ba người ngồi quây quần bên chiếc bàn gỗ ọp ẹp, cùng nhau viết những dòng code đầu tiên cho sản phẩm.

Hợp đồng đầu tiên đến từ chính công ty Tinh Đồ Truyền Thông. Tổng giám đốc Chu Viễn sau khi nghe Lâm Dật trình bày kế hoạch bảo mật tổng thể, đã gật đầu ngay: “Cậu Lâm, tôi tin cậu. Công ty sẽ ký hợp đồng bảo trì và nâng cấp hệ thống với nhóm của cậu, thời hạn một năm, trị giá năm mươi nghìn tệ. Nếu làm tốt, sang năm gia hạn.”

Năm mươi nghìn tệ – một con số không quá lớn, nhưng là cột mốc đầu tiên. Đêm hôm ấy, Lâm Dật không ngủ. Anh ngồi trước màn hình, nhìn vào bản hợp đồng đã được ký, trong lòng trào dâng một cảm xúc khó tả. Không phải vui sướng tột độ, cũng không phải tự hào thái quá. Mà là một cảm giác bình yên lạ lùng, như thể cuối cùng anh cũng tìm thấy con đường của mình sau bao tháng ngày lạc lối bị khinh rẻ.

Anh mở một file mới, gõ dòng chữ đầu tiên cho dự án tiếp theo: một hệ thống cảnh báo lừa đảo trực tuyến miễn phí dành cho người cao tuổi – những người như bà nội anh, như bác cả anh, những người dễ bị tổn thương nhất trong thế giới số hóa ngày càng phức tạp, nhưng cũng là những người máu mủ của anh.

Ngoài cửa sổ, bình minh đang lên. Ánh nắng đầu tiên trong ngày chiếu qua khung cửa sắt hoen rỉ, hắt lên màn hình laptop những vệt sáng lung linh. Lâm Dật ngẩng lên, nhìn ánh mặt trời, khẽ mỉm cười.

Anh biết, con đường phía trước còn dài. Nhưng ít nhất, anh đã không còn phải đi một mình.

Mưa tháng Bảy đổ xuống Dung Thành như trút nước. Tiếng mưa đập vào mái tôn kêu lộp bộp, át cả tiếng quạt máy quay đều đặn trong căn phòng trọ nhỏ. Lâm Dật đang ngồi bên laptop, màn hình hiển thị dòng code đang viết dở cho phiên bản mới của ứng dụng cảnh báo lừa đảo trực tuyến – sản phẩm tâm huyết mà nhóm "Vệ Sĩ Số" dự định tung ra miễn phí cho cộng đồng người cao tuổi vào cuối năm nay.

Điện thoại rung lên. Mười một giờ bốn mươi bảy phút. Màn hình hiện tên: "Chú Huy".

Lâm Dật nhíu mày. Sau cú "vả mặt" ê chề ở bữa cơm hôm trước, chú Huy đã không dám liên lạc với anh suốt gần một tháng. Ngay cả những lần họ hàng tụ tập, ông ta cũng cố tình ngồi lảng ra xa, mặt lạnh như tiền. Gọi vào cái giờ này hẳn là có chuyện chẳng lành.

Anh bắt máy, giọng giữ mức trung tính: "Alo, cháu nghe ạ."

Đầu dây bên kia im lặng đến mức tưởng chừng như máy đã ngắt. Rồi giọng chú Huy vang lên, khàn đặc và lạc hẳn đi so với vẻ hùng hổ thường ngày: "Dật... Dật à, chú đây. Làm phiền cháu lúc đêm hôm, nhưng... cháu có đang bận gì không?"

"Dạ không ạ. Có chuyện gì thế chú?" – Lâm Dật hỏi, tay vẫn gõ nốt dòng lệnh cuối cùng trước khi lưu file.

"Chú... chú cần cháu giúp một việc gấp." – Giọng chú Huy run run, xen lẫn tiếng thở dài nặng nhọc. "Là anh Gia Hào của cháu... nó... nó đang gặp chuyện lớn lắm."

Lâm Dật dừng tay. Anh ngả lưng ra ghế, mắt nhìn vào màn hình đang chớp nháy dòng trạng thái hệ thống. Trong lòng anh không khỏi dâng lên một chút tò mò xen lẫn dự cảm. Anh hỏi: "Anh Gia Hào làm sao ạ?"

"Phòng Tài nguyên – Môi trường thành phố đang bị thanh tra." – Chú Huy nói, giọng càng lúc càng thấp như sợ ai nghe thấy. "Liên quan đến mấy vụ cấp sổ đỏ sai quy trình hồi năm ngoái. Người ta bảo có bằng chứng trong máy tính cũ của phòng, nhưng máy đấy đã bị format từ mấy tháng trước rồi. Thằng Gia Hào nó bảo nếu không khôi phục được dữ liệu gốc để chứng minh nó không liên quan, thì... thì nó có thể bị khởi tố."

Lâm Dật im lặng. Anh nhớ lại những lần Gia Hào vênh váo khoe khoang về "suất nhà công vụ", về "lương mười lăm nghìn", về "công việc ổn định như bàn thạch". Giờ đây, chính những thứ vỏ bọc ấy đang lung lay dữ dội. Nhưng điều khiến anh bất ngờ nhất không phải là tin Gia Hào gặp nạn, mà là việc chú Huy – người từng máu lạnh từ chối cho mẹ con anh vay tiền chữa bệnh – giờ đây lại phải muối mặt gọi điện cầu cứu.

"Chú à, chuyện khôi phục dữ liệu từ ổ cứng đã format không phải là việc đơn giản." – Lâm Dật chậm rãi nói. "Lại còn liên quan đến pháp lý nữa, cần phải có chuyên gia pháp y kỹ thuật số được chứng nhận mới làm được ạ."

"Chú biết! Chú biết chứ!" – Chú Huy gần như kêu lên. "Nhưng mà giờ tìm đâu ra chuyên gia pháp y gấp thế này? Với cả... với cả nếu thuê người ngoài, chuyện này sẽ bại lộ ra, ảnh hưởng đến danh dự của thằng Gia Hào. Chú nghĩ... dù sao cháu cũng là người trong nhà, hơn nữa cháu lại giỏi máy tính, cháu giúp được thì kín đáo hơn..."

Lâm Dật thở dài. Anh nhìn ra ngoài cửa sổ, nơi mưa vẫn đang trút xuống xối xả. Trong lòng anh lúc này có một cuộc chiến nho nhỏ. Một phần muốn từ chối thẳng thừng, để chú Huy nếm trải cảm giác bị người thân quay lưng như mẹ con anh từng nếm trải. Nhưng phần khác – phần của một kỹ sư phần mềm luôn muốn giải quyết vấn đề, và phần của một con người không muốn thấy gia tộc tan nát – lại bảo anh nên ra tay.

"Được rồi chú. Để cháu xem có làm được gì không." – Anh đáp, giọng đều đều. "Nhưng cháu cần nói rõ: cháu không phải chuyên gia pháp y. Cháu sẽ cố hết sức trong khả năng kỹ thuật, còn kết quả thế nào cháu không dám hứa."

"Cảm ơn cháu! Cảm ơn cháu!" – Giọng chú Huy nghẹn lại, rồi ông ta hạ giọng van vỉ: "À... cháu đến ngay bây giờ được không? Máy tính đang để ở nhà chú. Chú... chú đợi cháu."

Lâm Dật cúp máy, đứng dậy mặc áo mưa. Bà Trương Tuệ Phương từ trên giường ngồi dậy, hỏi: "Con đi đâu giờ này? Mưa gió thế kia..."

"Chú Huy gọi, mẹ ạ. Nhà chú có việc gấp, con qua giúp một chút."

Bà Tuệ Phương im lặng một lúc, rồi khẽ nói: "Con... không giận chú ấy à?"

Lâm Dật quay lại nhìn mẹ, khóe môi giật giật: "Có chứ mẹ. Nhưng giận là một chuyện, giúp hay không là chuyện khác. Với cả... đây không phải là giúp chú Huy hay anh Gia Hào, mà là giúp cho gia tộc mình không phải mang tiếng vì chuyện xấu."

Nói rồi anh khoác áo mưa, lao ra ngoài trời mưa tầm tã.

Căn hộ sang trọng của chú Huy đêm ấy sáng đèn thâu đêm. Khi Lâm Dật bước vào, anh thấy chú Huy ngồi thừ trên sofa, điếu thuốc cháy dở trên tay đã tàn từ lúc nào mà không hay. Thím Huy mắt đỏ hoe, thấy anh vào liền luống cuống pha trà, miệng lắp bắp nịnh nọt: "Cháu Dật đến rồi à, nhanh ngồi đi cháu, để thím lấy nước..."

Lâm Gia Hào ngồi ở góc phòng, mặt mày xám ngoét, tóc tai bù xù, không còn lấy một chút vẻ bóng bẩy thường ngày. Thấy Lâm Dật, hắn chỉ dám liếc lên một cái rồi lại cúi gằm xuống, không dám ho he nửa câu.

Máy tính cũ của Phòng Tài nguyên được đặt trên bàn – một chiếc desktop cũ kỹ, thùng máy trầy xước, ổ cứng đã được tháo ra đặt cạnh đó. Lâm Dật ngồi xuống, kết nối ổ cứng với laptop của mình qua cáp chuyên dụng, rồi bắt đầu công việc.

"Chú nghe kỹ nhé, cháu cần nói rõ: việc khôi phục dữ liệu từ ổ cứng đã format là quá trình cực kỳ phức tạp và nhạy cảm về mặt pháp lý. Tất cả những gì cháu làm tối nay sẽ được ghi log đầy đủ, không xóa, không sửa bất cứ thứ gì. Nếu sau này cơ quan điều tra cần đối chiếu, cháu sẽ cung cấp toàn bộ." – Anh nói rõ ràng, mắt nhìn thẳng vào chú Huy đầy uy lực.

Chú Huy nuốt nước bọt, gật đầu như giã tỏi: "Ừ, ừ, cháu làm thế nào cũng được, miễn là lấy lại được dữ liệu."

Lâm Dật bắt tay vào việc. Anh sử dụng kỹ thuật carve file – một phương pháp khôi phục dữ liệu nâng cao bằng cách quét trực tiếp các sector trên ổ cứng để tìm dấu vết của file gốc, bất kể bảng phân vùng đã bị xóa hay format. Công việc này đòi hỏi sự kiên nhẫn và tập trung cao độ, bởi mỗi sector được quét ra đều có thể chứa một mảnh ghép quan trọng của bức tranh tổng thể.

Giờ đầu tiên trôi qua. Rồi giờ thứ hai. Mồ hôi lấm tấm trên trán Lâm Dật, nhưng mắt anh vẫn dán chặt vào màn hình. Chú Huy đi đi lại lại quanh phòng như con thoi. Thím Huy ngồi bóp vai cho con trai, thỉnh thoảng lại thở dài. Lâm Gia Hào vẫn ngồi im như phỗng, thỉnh thoảng liếc nhìn Lâm Dật với ánh mắt phức tạp – vừa hy vọng, vừa lo sợ, vừa có chút gì đó như nhục nhã.

Đến rạng sáng, khi những tia nắng đầu tiên len qua khe rèm, màn hình laptop bỗng hiện lên một thông báo: "Recovery complete. 847 files found."

"Được rồi." – Lâm Dật thở phào, ngả lưng ra ghế. "Dữ liệu đã được khôi phục. Cháu sẽ phân loại và trích xuất những file liên quan đến thời gian và nội dung mà anh Gia Hào cần."

Chú Huy mừng quýnh, chạy lại vỗ vai anh: "Giỏi! Giỏi quá! Chú biết ngay là cháu làm được mà!"

Nhưng Lâm Dật không vội vui mừng. Khi xem xét các file được khôi phục, anh phát hiện một điều khiến lòng anh lạnh lại. Trong số những tài liệu về cấp sổ đỏ, có những file cho thấy Lâm Gia Hào không hề "vô can" như hắn mở mồm thanh minh. Đúng là hắn không trực tiếp ký duyệt sai, nhưng có những email nội bộ cho thấy hắn đã biết về sai phạm từ sớm, thậm chí còn tham gia chỉnh sửa số liệu để làm đẹp hồ sơ nhằm ăn chia.

Lâm Dật im lặng rất lâu. Anh nhìn Lâm Gia Hào đang ngồi thu lu ở góc phòng, rồi nhìn chú Huy đang hớn hở như vừa trút được gánh nặng. Anh biết, nếu đưa toàn bộ dữ liệu này cho Gia Hào, hắn sẽ chỉ chọn những file có lợi cho mình và tiêu hủy phần còn lại. Nhưng nếu anh báo cáo toàn bộ sự thật, thì chính anh sẽ là người đẩy anh họ mình vào vòng lao lý.

Anh chọn cách thứ ba, cách của một người nắm đằng chuôi.

"Chú à, cháu đã khôi phục được dữ liệu rồi ạ." – Anh nói, giọng chậm rãi. "Nhưng trước khi bàn giao, cháu cần giải thích rõ về mặt kỹ thuật cho cơ quan điều tra hiểu quá trình khôi phục diễn ra như thế nào, để đảm bảo dữ liệu có giá trị pháp lý. Nếu chú đồng ý, sáng mai cháu sẽ cùng anh Gia Hào đến gặp tổ thanh tra để trình bày."

Chú Huy thoáng chần chừ, nhưng rồi gật đầu ngay: "Ừ, ừ, thế cũng được. Có cháu đi cùng thì an tâm quá."

Lâm Dật gật đầu, không nói thêm gì. Anh đóng laptop, thu dọn đồ nghề, rồi đứng dậy cáo từ. Trước khi bước ra cửa, anh quay lại nhìn Lâm Gia Hào – người vẫn đang cúi gằm mặt – và nói một câu nhẹ bẫng:

"Anh họ ạ, có những thứ format rồi vẫn khôi phục được. Nhưng có những vết nhơ đã làm rồi thì chịu, không có phần mềm nào xóa được đâu."

Lâm Gia Hào giật mình ngẩng lên, mặt tái mét. Nhưng Lâm Dật đã quay lưng, bước ra ngoài trời sớm mai còn đọng hơi nước sau cơn mưa đêm.

Ba ngày sau, buổi làm việc giữa tổ thanh tra thành phố và Lâm Gia Hào diễn ra tại trụ sở Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật. Lâm Dật có mặt với tư cách chuyên gia kỹ thuật hỗ trợ giải trình về quá trình khôi phục dữ liệu.

Căn phòng nhỏ, ánh đèn huỳnh quang trắng lạnh, bàn ghế gỗ đơn sơ. Tổ thanh tra gồm ba người: một trưởng đoàn họ Mã – người đàn ông trung niên gương mặt sắc sảo, và hai cán bộ trẻ hơn, tay cầm sổ ghi chép. Lâm Gia Hào ngồi đối diện, sắc mặt xanh xao, hai tay đan vào nhau run run.

Lâm Dật đặt laptop lên bàn, kết nối với máy chiếu. Anh trình bày ngắn gọn, rõ ràng về quy trình kỹ thuật khôi phục dữ liệu, về các file đã tìm thấy, về thời gian tạo lập và chỉnh sửa của từng tài liệu. Anh nói chậm, giọng đều đều, như một cỗ máy – không thêm thắt, không suy diễn, chỉ thuần túy là sự thật kỹ thuật.

Trưởng đoàn Mã chăm chú lắng nghe, thỉnh thoảng gật đầu. Khi Lâm Dật trình chiếu đến những email nội bộ có liên quan đến Lâm Gia Hào, vị trưởng đoàn bỗng giơ tay: "Khoan đã, chuyên gia Lâm. Những email này... cậu khẳng định là nguyên bản, không bị chỉnh sửa sau khi khôi phục chứ?"

"Dạ, thưa trưởng đoàn, toàn bộ quá trình khôi phục đều được ghi log tự động, có mã hash để đối chiếu. Nếu có bất kỳ sự can thiệp nào vào dữ liệu sau khi khôi phục, mã hash sẽ thay đổi. Tôi có thể cung cấp toàn bộ log và mã hash để cơ quan giám định độc lập kiểm tra ạ." – Lâm Dật đáp, tay đã đưa ra một tập tài liệu in sẵn.

Lâm Gia Hào ngồi bên cạnh, mặt cắt không còn giọt máu. Hắn nhìn Lâm Dật với ánh mắt cầu khẩn, như thể muốn anh dừng lại. Nhưng Lâm Dật không dừng. Anh tiếp tục trình chiếu từng file, từng email, từng dòng thời gian – tất cả đều lột trần rằng Lâm Gia Hào tuy không phải chủ mưu, nhưng đã biết và tiếp tay cho những sai phạm.

Khi buổi làm việc kết thúc, trưởng đoàn Mã đứng dậy, bắt tay Lâm Dật: "Cảm ơn cậu, chuyên gia Lâm. Nhờ có báo cáo kỹ thuật rõ ràng thế này, chúng tôi tiết kiệm được rất nhiều thời gian điều tra."

Lâm Dật cúi đầu: "Đó là trách nhiệm của tôi với tư cách một công dân và một kỹ sư ạ."

Khi hai anh em bước ra khỏi trụ sở ủy ban, trời đã xế chiều. Ánh nắng vàng vọt trải dài trên con đường vắng. Lâm Gia Hào đột ngột dừng lại, túm lấy tay Lâm Dật gầm lên:

"Mày... mày chơi tao phải không? Mày thừa biết mấy cái email đó sẽ hại tao, mà mày vẫn cố tình trình ra hết?"

Lâm Dật quay lại nhìn anh họ, ánh mắt bình thản nhưng lạnh lẽo thấu xương: "Anh họ à, em chỉ làm đúng trách nhiệm kỹ thuật của mình. Em không thêm vào, cũng không bớt đi. Còn nếu anh muốn hỏi tại sao em không giấu giúp anh, thì để em hỏi lại anh một câu: nếu hôm nay người ngồi trước ủy ban thanh tra là em, anh có giấu giúp em không, hay anh còn đạp thêm một nhát?"

Lâm Gia Hào nghẹn họng. Hắn buông tay Lâm Dật ra, đứng lặng như trời trồng.

Lâm Dật bước đi, nhưng trước khi khuất sau khúc cua, anh ngoái lại nói thêm một câu chốt hạ: "Anh à, em vừa cứu anh một lần đấy. Mấy email kia cho thấy anh chỉ là người biết mà không báo cáo, không phải chủ mưu. Như thế là tình tiết giảm nhẹ. Nếu em giấu đi, rồi sau này người ta tự khôi phục được, lúc đấy anh mới thực sự hết đường chạy, thậm chí là bóc lịch đấy. Anh tự dùng não mà nghĩ đi."

Nói rồi anh sải bước về phía trước, bỏ lại Lâm Gia Hào đứng ngây giữa con đường vắng, trên mặt lộ rõ vẻ hoang mang lẫn tủi hổ tột cùng.

Một tuần sau khi có kết luận của ủy ban thanh tra, Lâm Gia Hào bị kỷ luật với hình thức khiển trách, giáng chức xuống làm chuyên viên quèn, đồng thời bị thu hồi suất mua nhà công vụ ưu đãi. Hắn không bị khởi tố hình sự – đúng như Lâm Dật đã nói, vai trò của hắn trong vụ việc chỉ là "biết mà không báo cáo", không phải chủ mưu. Nhưng sự nghiệp công chức đầy hứa hẹn mà cả nhà vẫn hãnh diện coi như "bàn thạch" – nay đã nát bét.

Chiều Chủ nhật, Lâm Dật đang ngồi ở nhà cùng mẹ thì nghe tiếng gõ cửa. Bà Trương Tuệ Phương ra mở, rồi bà khựng lại: "Ơ... chú Huy?"

Quả thực là chú Huy. Ông ta đứng trước cửa, tay xách một giỏ trái cây, mặt mày lộ rõ vẻ ngượng nghịu. Đây là lần đầu tiên trong gần ba năm sống ở Dung Thành, ông chú họ quyền quý ấy bước chân vào căn phòng trọ tồi tàn của hai mẹ con.

"Chị... chị Tuệ Phương, chú... à quên, em đến thăm chị với cháu Dật." – Chú Huy ấp úng, mắt nhìn quanh căn phòng chật hẹp, đồ đạc đơn sơ, rồi ánh mắt ông ta thoáng chùng xuống như vừa nhận ra điều gì đó.

"Chú vào đi, vào đi. Để tôi pha ấm trà." – Bà Tuệ Phương niềm nở, không hề tỏ ra bận tâm đến những chuyện cũ.

Lâm Dật từ bàn làm việc đứng dậy, cúi đầu chào: "Cháu chào chú ạ."

"Ừ... ừ..." – Chú Huy đặt giỏ trái cây xuống bàn, rồi ngồi phịch xuống chiếc ghế đẩu ọp ẹp, im lặng hồi lâu.

Trà được bưng ra. Ba người ngồi quanh chiếc bàn gỗ nhỏ. Không khí ngượng ngùng bao trùm. Mãi đến khi tách trà đã nguội, chú Huy mới lên tiếng, giọng khàn khàn:

"Dật à... chú... chú đến để cảm ơn cháu. Chuyện thằng Gia Hào, nhờ có cháu mà nó không bị khởi tố. Chú... chú biết ơn cháu lắm."

"Dạ không có gì đâu chú. Cháu chỉ làm tròn trách nhiệm thôi ạ." – Lâm Dật đáp, giọng nhẹ tênh.

Chú Huy ngập ngừng một lúc, rồi như lấy hết can đảm, ông ta nói tiếp: "Với cả... chú cũng đến để xin lỗi. Về chuyện hôm trước, lúc chị Tuệ Phương nằm viện, chú đã không giúp đỡ. Chú thật sự... thật sự thấy nhục nhã và có lỗi."

Bà Trương Tuệ Phương định mở miệng nói gì đó, nhưng Lâm Dật đã nhẹ nhàng đặt tay lên tay mẹ, ý bảo mẹ cứ để anh nói. Anh nhìn chú Huy, đôi mắt điềm tĩnh đến đáng sợ:

"Chú à, chuyện cũ thì cứ cho qua đi. Cháu nay cũng không còn rảnh để giận chú đâu."

"Cháu... cháu nói đi." – Chú Huy ngước lên.

Lâm Dật nâng tách trà lên, nhấp một ngụm nhỏ, rồi chậm rãi nói: "Chú thấy không, cháu học IT, cháu đúng là không biết sửa nồi cơm điện thật. Nhưng cháu biết sửa những thứ cứu được cả cái mạng của con trai chú. Chỉ tiếc là có những thứ lỗi hệ thống từ bên trong thì vô phương cứu chữa – như lòng người."

Tách trà trên tay chú Huy run lên bần bật. Một giọt trà nóng bắn ra ngoài, rơi xuống mặt bàn gỗ loang lổ. Ông ta cúi gằm mặt, không dám nhìn thẳng vào Lâm Dật.

Lâm Dật nói tiếp, giọng vẫn đều đều như kể chuyện thời tiết nhưng từng chữ như tát vào mặt: "Ngày trước chú chỉ thẳng mặt bảo cháu đi học là thứ vô dụng, chỉ tốn cơm tốn gạo bố mẹ. Nhưng chú nhìn lại mà xem, cháu chưa bao giờ phải để mẹ cháu nuôi báo cô ngày nào. Bằng những đồng tiền mồ hôi nước mắt ấy, mẹ cháu đã dạy cháu thành người. Còn cháu học, không phải để phục vụ ba cái chuyện vặt vãnh như sửa nồi cơm điện, mà để sửa lại cái cách mà người đời nhìn mẹ con cháu. Hôm nay, cháu nghĩ mình đã chứng minh được điều đó rồi. Mời chú dùng trà, rồi thong thả ra về cho."

Căn phòng im phăng phắc. Bà Trương Tuệ Phương quay mặt đi, đưa tay lau vội khóe mắt. Chú Huy ngồi như hóa đá, hai vai run lên bần bật. Mãi một lúc lâu sau, ông ta mới lắp bắp trong sự nhục nhã ê chề:

"Chú... chú biết rồi. Chú sai rồi. Chú thật sự hổ thẹn..."

Lâm Dật không nói thêm gì nữa. Anh đứng dậy, rót thêm trà vào tách của chú Huy – một cử chỉ bình thản đến lạ lùng, như thể tất cả những tủi nhục, những đắng cay của quá khứ đã được anh gói ghém lại, cất vào một góc khuất nào đó trong lòng. Giờ đây, khi đã có thể bề trên mỉm cười nhìn lại, anh thấy chúng nhẹ tênh như làn khói trà đang tan trong nắng chiều.

Thời gian trôi nhanh như nước chảy qua cầu. Thoắt cái đã đến cuối năm. Công ty Tinh Đồ Truyền Thông tổ chức tiệc tất niên tại một nhà hàng khang trang trong trung tâm thành phố. Lâm Dật – giờ đây đã chính thức là Trưởng phòng IT sau sáu tháng cầm trịch xuất sắc – ngồi ở vị trí trang trọng ngay cạnh tổng giám đốc Chu Viễn. Mức lương của anh đã tăng lên hai mươi lăm nghìn tệ một tháng, chưa kể hoa hồng dự án. Nhóm "Vệ Sĩ Số" cũng đã chốt thêm ba hợp đồng mới, tổng giá trị hơn hai trăm nghìn tệ, và đang trong quá trình đăng ký chính thức thành công ty trách nhiệm hữu hạn.

Nhưng sự kiện "vả mặt" quan trọng hơn cả đối với Lâm Dật lại diễn ra vào chính đêm giao thừa, tại bữa cỗ tất niên của gia tộc họ Lâm.

Năm nay, bữa cỗ được tổ chức tại nhà bà nội – một căn nhà cũ trong phố cổ, nơi bàn thờ tổ tiên được đặt trang nghiêm. Con cháu tề tựu đông đủ, từ bác Lâm Quốc Khánh, chú Huy, thím Huy, cho đến những người họ hàng xa ít khi gặp mặt. Lâm Gia Hào cũng có mặt, nhưng hắn ngồi co rúm ở góc bàn, không còn lấy một tia vênh váo như mọi năm.

Không khí đang rôm rả thì bà nội Lâm – vẫn ngồi ở vị trí chủ tọa với dáng vẻ uy nghiêm – đột nhiên lên tiếng: "Cái thằng Dật đâu rồi? Dạo này nghe nói làm ăn khấm khá lắm hả? Sao giấu nhẹm đi không thấy khoe gì với bà?"

Cả bàn tiệc im lặng. Mọi ánh mắt đổ dồn về phía Lâm Dật. Anh đang ngồi cạnh mẹ, tay vừa gắp miếng thịt kho cho bà thì nghe bà nội gọi, bèn ngẩng lên, cung kính nhưng hờ hững đáp: "Dạ, cháu cũng chỉ làm công việc quèn thôi ạ. Không có gì đáng để lọt vào mắt bà đâu."

"Quèn gì? Nghe nói mày làm Trưởng phòng rồi còn gì? Lương bây giờ cao hơn cả thằng Gia Hào trước đây cơ à?" – Bà nội hỏi thẳng, giọng không rõ là khen hay đang ghen tị dò xét.

Lâm Dật chưa kịp đáp thì đúng lúc ấy, một âm thanh "ting ting" đồng loạt vang lên từ điện thoại của bà nội, chú Huy, bác cả và mấy người lớn tuổi khác trong nhà. Mọi người giật mình cầm điện thoại lên xem, thì ra là một thông báo từ ứng dụng có tên "Vệ Sĩ Số" – phiên bản miễn phí dành cho người cao tuổi vừa được nhóm của Lâm Dật phát hành rộng rãi trước Tết.

Trên màn hình hiện dòng cảnh báo màu đỏ: "Cảnh báo: Phát hiện tin nhắn lừa đảo trúng thưởng Tết đang được gửi đến số điện thoại của bạn. Đây là chiêu trò lừa đảo phổ biến dịp cuối năm. Vui lòng không bấm vào đường link, không cung cấp thông tin cá nhân. Ứng dụng Vệ Sĩ Số bảo vệ bạn!"

Bà nội Lâm trố mắt nhìn màn hình, rồi kêu lên thất thanh: "Chết cha! Tin nhắn trúng thưởng xe máy điện đây này! Nãy giờ bà tí nữa thì bấm vào xem sao!"

Bác Lâm Quốc Khánh cũng xuýt xoa đổ mồ hôi hột: "Mẹ kiếp, của tôi cũng có này! Chết thật, suýt chút nữa thì tôi nhập mã OTP dâng tiền cho chúng nó rồi!"

Tô Manh – lần đầu tiên được Lâm Dật mời đến dự bữa cỗ gia đình với tư cách bạn gái – khẽ huých tay anh, cười tươi mỉa mai: "Oa, nếu không có phần mềm của anh Dật nhà cháu cản lại, bà và các bác hôm nay chắc bay mất mấy vạn tệ tiền dưỡng già rồi! Mấy vụ lừa đảo dịp Tết này ghê gớm lắm ạ."

Cả bàn tiệc ồ lên. Mọi người quay sang nhìn Lâm Dật với ánh mắt kinh ngạc xen lẫn thán phục sát đất. Bà nội Lâm run run cầm điện thoại, hỏi: "Cái... cái ứng dụng này là do chính tay thằng Dật làm ra đấy à?"

"Dạ, là nhóm của cháu phát triển ạ. Phiên bản miễn phí dành riêng cho người cao tuổi, để bảo vệ khỏi mấy trò lừa đảo qua điện thoại với tin nhắn. Cháu thấy bà với mấy bác hay nhận được mấy tin kiểu này, nên tiện tay làm để mọi người dùng cho an toàn." – Lâm Dật đáp, giọng khiêm tốn nhưng đầy uy lực.

Bà nội Lâm im lặng hồi lâu. Đôi mắt già nua của bà nhìn đứa cháu trai mà bấy lâu nay bà vẫn khinh miệt coi là "chỉ giỏi ôm máy tính", rồi bà bỗng đặt điện thoại xuống, thở dài đầu hàng: "Bà... bà già này lẩm cẩm, xưa nay toàn nhìn nhầm cháu. Hóa ra cháu mới là đứa có tiền đồ nhất cái nhà này. Cháu... cho bà xin lỗi chuyện ngày trước nhé."

Câu nói ấy như một viên đá ném vào mặt hồ phẳng lặng. Lâm Dật thoáng nghẹn lời. Anh chưa từng nghĩ có ngày bà nội – người gia trưởng nhất, bảo thủ nhất trong gia tộc – lại phải cúi đầu nói lời xin lỗi với mình. Anh đứng dậy, bước đến bên bà, cúi đầu: "Bà đừng nói thế ạ. Cháu làm cháu của bà, chưa báo hiếu được gì nhiều, đã để bà phải bận lòng. Từ nay cháu sẽ quán xuyến nhiều hơn ạ."

Đúng lúc ấy, điện thoại của Lâm Dật rung lên. Là cuộc gọi video từ tổng giám đốc Chu Viễn. Anh ngập ngừng, nhưng rồi cũng bắt máy. Gương mặt vị tổng giám đốc hiện lên màn hình, giọng sang sảng phá vỡ bầu không khí:

"Lâm Dật à! Cho tôi gửi lời chúc Tết đến cậu và gia đình nhé! À, tiện đây tôi thông báo luôn: sau kỳ nghỉ Tết, cậu sẽ chính thức nhận chức Phó tổng kỹ thuật của tập đoàn, phụ trách toàn bộ mảng chuyển đổi số. Lương năm mươi nghìn tệ một tháng, cộng năm phần trăm cổ phần công nghệ. Chúc mừng sếp Lâm nhé!"

Lời chúc của vị tổng giám đốc vang lên giữa bàn cỗ đông đủ họ hàng. Ai nấy đều nghe rõ mồn một. Năm mươi nghìn tệ. Phó tổng kỹ thuật tập đoàn. Cổ phần công nghệ.

Lâm Gia Hào cúi gằm mặt xuống tận ngực, mặt cắt không còn một giọt máu, tay run run cầm cốc rượu mà không sao uống nổi. Chú Huy ngồi im như tượng, mặt đỏ bừng gai mắt, không biết vì men rượu hay vì xấu hổ muốn độn thổ. Bác Lâm Quốc Khánh lập tức quay xe, vội vàng vuốt đuôi: "Ôi giời ơi, thằng Dật nhà mình giỏi quá! Ngày xưa bác đã nhìn trúng mà, thằng này thiên tài nhất nhà!"

Lâm Dật cúp máy, quay lại bàn tiệc. Anh nâng ly rượu lên, nhìn một lượt những gương mặt thân quen – mẹ anh đang rưng rưng nước mắt, bà nội đang nhìn anh với ánh mắt đầy tự hào kiêng dè, chú Huy đang cúi đầu nhục nhã, và Tô Manh đang cười tươi như hoa.

Anh hít một hơi thật sâu, rồi nói, giọng vang vọng đè bẹp khắp căn phòng:

"Thưa bà, thưa các bác, các chú, các cô, và tất cả mọi người. Hôm nay nhân bữa cỗ tất niên, cháu xin phép được nói vài lời."

Cả phòng im phăng phắc như nuốt từng lời. Lâm Dật nói tiếp:

"Cách đây gần một năm, cũng trong một bữa cỗ gia đình, cháu đã nghe một câu nói mà có lẽ suốt đời cháu không quên. Câu nói ấy là: 'Cháu học IT mà không biết sửa nồi cơm điện à? Đúng là đi học chỉ tốn cơm tốn gạo bố mẹ.'"

Chú Huy giật thót, mặt tái mét như gà bị cắt tiết, hận không thể tìm cái lỗ nẻ nào mà chui xuống. Nhưng Lâm Dật không thèm nhìn ông ta. Anh nhìn thẳng về phía trước, giọng đều đều nhưng sắc như dao:

"Hôm nay, cháu vẫn không biết sửa nồi cơm điện. Nhưng cháu tin rằng, từ nay, cái gia tộc này sẽ không còn ai dám há miệng ra nói tiếc cơm tiếc gạo nuôi cháu nữa. Và cháu cũng tin rằng, giá trị của một con người không nằm ở việc họ có biết sửa dăm ba cái nồi cơm hay không, mà nằm ở việc họ có thể đứng trên vạn người bằng chính tri thức và nỗ lực của mình."

Anh dừng lại một nhịp, rồi nâng ly cao hơn:

"Cháu xin kính chúc bà, chúc mẹ, chúc tất cả mọi người một năm mới sức khỏe, bình an. Còn về cháu, cháu hứa sẽ tiếp tục tiến lên, để không phụ lòng những người đã từng chống mắt lên xem cháu. Chúc mừng năm mới!"

"Cạn ly!" – Cả bàn tiệc đồng thanh hô vang trong sự kính nể tuyệt đối.

Tiếng cười nói lại rộn rã. Nhưng lần này, khác hẳn mọi năm, Lâm Dật không còn phải thu mình ngồi nép ở góc bàn nữa. Anh ngồi ngay bên cạnh bà nội như một người nắm quyền, tay nắm tay mẹ, vai kề vai Tô Manh, và trong mắt anh là ánh lửa ấm áp của một người đã đi qua bão tố, đã nếm đủ tủi nhục, và cuối cùng đã tự mình vả nát những định kiến, viết nên một đoạn code chiến thắng cho cuộc đời mình.

Sáng mùng Một Tết.

Lâm Dật thức dậy trong căn phòng trọ cũ kỹ – nơi mà anh biết sẽ không còn ở lâu nữa, vì công ty "Vệ Sĩ Số" vừa ký hợp đồng thuê một văn phòng hạng A trên đường Khoa Hoa, và anh cũng đang chốt đơn một căn hộ khang trang hơn để mẹ có chỗ dưỡng bệnh. Nhưng sáng nay, anh muốn ở lại căn phòng này thêm một chút – như để tạm biệt một thời kỳ cơ hàn đã qua.

Anh bước xuống bếp. Trên kệ bếp, chiếc nồi cơm điện cũ kỹ của mẹ vẫn nằm đó, vỏ nhựa ố vàng, nắp nồi đã sờn. Chiếc nồi này đã theo hai mẹ con suốt gần mười năm, từ hồi anh còn là sinh viên. Nó chưa bao giờ hỏng. Nhưng cũng chẳng ai từng hỏi anh có biết sửa nó hay không – ngoại trừ cái lần bị sỉ nhục định mệnh ở bữa cỗ mừng tân gia nhà chú Huy.

Lâm Dật ngồi xuống, rút trong túi ra một chiếc tua-vít nhỏ – thứ mà dân kỹ thuật như anh lúc nào cũng mang theo bên mình. Anh tháo nắp đáy nồi ra, tỉ mẩn quan sát bo mạch bên trong. Mạch điều khiển nhiệt đơn giản, cảm biến lưỡng kim, rơ-le đóng ngắt, dây điện trở... Tất cả đều là những linh kiện nhỏ nhoi mà bất kỳ sinh viên năm nhất ngành điện tử nào cũng có thể nắm trong lòng bàn tay.

Anh khẽ nhếch mép cười một mình. Hóa ra, sửa cái thứ nồi cơm điện rẻ tiền này không hề khó. Chỉ là anh chưa từng thèm thử, và cũng chưa từng có nhu cầu thử. Bởi vì thế giới của anh không phải là những chiếc nồi cơm – nó là những cỗ máy phức tạp gấp vạn lần, là những hệ thống có thể thao túng dữ liệu cho hàng nghìn người, là những dòng code có thể cứu một công ty khỏi sụp đổ, là những ứng dụng có thể làm lá chắn giúp những người già như bà nội anh tránh khỏi lừa đảo.

Anh lắp nồi cơm lại, cắm điện, bấm nút. Đèn báo sáng lên. Nồi hoạt động bình thường.

"Mẹ à, nồi cơm nhà mình vẫn tốt. Không cần sửa đâu ạ." – Anh nói vọng vào trong.

Bà Trương Tuệ Phương từ trong buồng bước ra, trên tay bưng rổ rau. Bà nhìn con trai, rồi nhìn chiếc nồi cơm, rồi bỗng bật cười: "Con trai mẹ giờ sửa được cả nồi cơm điện rồi cơ à?"

Lâm Dật cười đáp: "Vâng, nhưng có những thứ lặt vặt vẫn nên để cho bọn thợ chuyên ạ. Con chỉ giỏi đập đi xây lại cả một hệ thống lớn thôi."

Bà Tuệ Phương đặt rổ rau xuống, bước lại gần con trai, đưa bàn tay gầy guộc vuốt nhẹ lên mái tóc anh: "Mẹ biết. Mẹ luôn biết mà. Con trai mẹ giỏi lắm."

Lâm Dật nắm lấy bàn tay mẹ, áp vào má mình. Buổi sáng đầu năm, trong căn phòng trọ nhỏ bé, hai mẹ con cứ thế đứng lặng bên nhau. Ánh nắng sớm chiếu qua khung cửa sắt, hắt lên tường những vệt sáng lung linh. Mùi hương trầm từ bàn thờ ông nội thoang thoảng đâu đây.

Ngoài kia, thành phố Dung Thành đang khoác lên mình tấm áo mới của ngày đầu năm. Cờ đỏ treo khắp phố phường, tiếng nhạc xuân rộn rã từ những cửa hàng ven đường. Người người chúc tụng nhau, trẻ con khoe áo mới, người già mừng tuổi con cháu.

Trên tầng hai của một tòa nhà văn phòng trên đường Khoa Hoa, tấm biển hiệu "Công ty TNHH Công nghệ Vệ Sĩ Số" vừa được treo lên, còn thơm mùi sơn mới. Văn phòng còn trống trải, mới chỉ có vài bộ bàn ghế và mấy dàn máy chủ. Nhưng trên bảng kế hoạch treo tường, những dự án đã được lên lịch dày đặc: hệ thống bảo mật cho chuỗi cửa hàng điện máy của lão Đổng Duy, nền tảng quản lý dữ liệu cho một bệnh viện tư nhân, ứng dụng chống lừa đảo phiên bản mới dành cho cộng đồng...

Tô Manh đứng trước tấm bảng, tay cầm bút dạ, quay sang nhìn Lâm Dật và Kiều Băng đang loay hoay lắp đặt máy chủ:

"Này, hai vị sếp sòng, năm mới có kế hoạch gì chưa?"

Kiều Băng ngẩng lên, đẩy gọng kính: "Tao á? Code cho xong cái module AI phát hiện deepfake đi đã. Mày hỏi tổng tài ấy." – Rồi anh ta chỉ tay về phía Lâm Dật.

Lâm Dật đứng dậy, phủi bụi trên tay, bước đến bên Tô Manh. Anh nhìn tấm bảng kế hoạch, rồi nhìn ra ngoài cửa sổ, nơi thành phố đang rộn ràng trong nắng xuân.

"Tớ à? Tớ muốn xây dựng Vệ Sĩ Số thành một đế chế công nghệ thực thụ, không chỉ làm bảo mật mà còn phát triển các sản phẩm phục vụ cộng đồng. Tớ muốn những người già như bà nội tớ, những tiểu thương như bác tớ, những người bình thường như mẹ tớ – ai cũng được bảo vệ trên không gian mạng, mà không phải tốn một xu nào."

"Như thế thì lấy gì mà sống?" – Tô Manh trêu.

"Thì mình hút máu dịch vụ cao cấp của bọn doanh nghiệp, lấy tiền đấy nuôi phiên bản miễn phí cho cộng đồng. Mô hình này bên nước ngoài họ làm nhiều rồi." – Lâm Dật cười, ánh mắt lấp lánh sự tinh anh.

Tô Manh nhìn anh, khẽ lắc đầu: "Cậu đúng là... hồi đại học đã thế, giờ vẫn thế. Lúc nào cũng nghĩ đến người khác trước."

"Có phải đâu. Tớ nghĩ đến mẹ tớ trước." – Anh đáp, rồi cả hai cùng bật cười.

Kiều Băng từ dưới gầm bàn ló đầu lên, càu nhàu: "Hai người ra ngoài kia tán tỉnh nhau đi, để lão tử còn code! Đứng đây nói chuyện tương lai với chả sự nghiệp, nhức hết cả đầu!"

Lâm Dật và Tô Manh nhìn nhau, rồi cùng phá lên cười. Tiếng cười vang vọng trong căn phòng trống, hòa vào tiếng pháo xa xa ngoài phố, hòa vào tiếng nhạc xuân rộn rã từ đâu đó vọng lại.

Vĩ thanh: Những dòng code của mùa xuân

Chiều mùng Ba Tết, Lâm Dật một mình đạp xe đến nghĩa trang ngoại ô thăm mộ ông nội. Anh thắp nén nhang, đặt lên mộ một chậu hoa cúc vàng nhỏ, rồi ngồi xuống bên cạnh, lặng lẽ nhìn khói nhang bay trong gió xuân lành lạnh.

"Ông ơi, cháu đến thăm ông đây."

Anh thì thầm, giọng nhẹ như gió thoảng: "Ông biết không, cháu vừa được bổ nhiệm làm Phó tổng kỹ thuật của tập đoàn. Công ty riêng của cháu cũng vừa khai trương. Mẹ cháu khỏe hơn nhiều rồi. Còn bà nội... bà vừa cúi đầu xin lỗi cháu đấy ông ạ. Lần đầu tiên trong đời đấy."

Anh dừng lại một lúc, rồi nói tiếp: "Ông còn nhớ hồi cháu còn bé, ông hay bảo: 'Thằng Dật nhà mình thông minh, sau này ắt có tiền đồ.' Lúc ấy chẳng ai thèm tin ông cả. Nhưng ông ơi, cháu đã làm được rồi. Không phải vì cháu muốn chứng minh cho cái đám bợ đỡ ấy xem, mà vì cháu muốn sống xứng đáng với niềm tin của ông, của mẹ, và của chính cháu."

Gió thổi qua hàng thông, mang theo hương nhang trầm lan tỏa. Lâm Dật ngồi đó thêm một lúc lâu nữa, cho đến khi nắng chiều đã ngả vàng trên những ngọn đồi xa. Rồi anh đứng dậy, cúi đầu chào ông lần cuối, và đạp xe trở về thành phố.

Trên đường về, anh ghé qua tiệm điện máy của Đổng Duy. Ông chủ béo trọc đầu đang loay hoay sắp xếp hàng hóa, thấy Lâm Dật vào liền niềm nở chạy vội ra: "Ô, Lâm tổng! Năm mới vui vẻ nhé! Lại có mối dự án gì mới cho tôi à?"

"Dạ không, cháu chỉ ghé mua một cái nồi cơm điện mới thôi ạ." – Lâm Dật cười.

"Mua nồi cơm? Của sếp hỏng rồi à? Để tôi lấy cho cậu cái xịn nhất bảo hành trọn đời!" – Đổng Duy hớn hở.

Một lúc sau, Lâm Dật bước ra khỏi tiệm, trên tay xách chiếc nồi cơm điện mới tinh. Anh buộc nó vào yên sau xe đạp, rồi đạp chầm chậm về nhà.

Dọc đường, anh nghĩ về một năm đã qua. Về bữa cỗ với câu nói cay độc của chú Huy. Về đêm trắng ở bệnh viện. Về ngày công ty bị hack và khoảnh khắc anh như vị thần đứng ra cứu tất cả. Về những dòng code âm thầm được viết trong đêm khuya, về những giọt nước mắt của mẹ, về ánh mắt phải khuất phục của bà nội, về nụ cười của Tô Manh...

Tất cả những điều đó, giờ đây đã là quá khứ. Nhưng chúng không biến mất – chúng đã trở thành những dòng code vô hình trong "hệ điều hành" cuộc đời anh, giúp anh vận hành tàn nhẫn với kẻ thù, mạnh mẽ hơn, và nhân văn hơn với người trân trọng mình.

Về đến nhà, anh thấy mẹ đang ngồi trước cửa nhặt rau. Bà ngước lên, thấy chiếc nồi cơm mới trên tay con trai, liền hỏi: "Con mua nồi mới à? Cái cũ vẫn dùng tốt mà."

"Vâng, nhưng cái cũ đã đến lúc bỏ đi rồi mẹ ạ. Cái mới này có chức năng hấp cách thủy, nấu cháo, nấu súp – nhiều chế độ lắm. Mẹ đỡ vất vả." – Anh đáp, đặt chiếc nồi xuống bếp.

Bà Trương Tuệ Phương nhìn con trai, mắt rưng rưng: "Con trai mẹ chu đáo quá..."

Lâm Dật ngồi xuống cạnh mẹ, nhặt giúp bà mấy cọng rau. Hai mẹ con cứ thế ngồi bên nhau trong ánh chiều tà, không cần nói gì thêm, bởi tất cả những yêu thương, những tự hào, những xúc động – đều đã được thể hiện qua từng hành động nhỏ nhặt trong suốt một năm qua.

Đêm hôm ấy, trước khi đi ngủ, Lâm Dật mở laptop, gõ vào file nhật ký công việc một dòng duy nhất:

"Đồ phế thải đã được thay mới. Hệ điều hành của kẻ mạnh vẫn đang được nâng cấp. Còn cuộc đời – vẫn tiếp tục được viết code, mỗi ngày một phiên bản vững chãi và huy hoàng hơn."

Anh tắt máy, nhìn ra ngoài cửa sổ. Trên bầu trời đêm, pháo hoa giao thừa muộn của một gia đình nào đó bỗng bừng sáng, nhuộm hồng cả một góc phố.

Lâm Dật mỉm cười. Anh biết, ngày mai sẽ là một ngày mới. Sẽ có những dự án mới, những thử thách mới, những con người mới. Nhưng có một điều sẽ không bao giờ thay đổi: anh sẽ không bao giờ còn để ai giẫm đạp lên mình nữa. Bởi vì anh đã chứng minh được rằng, một kỹ sư phần mềm không cần biết sửa dăm ba cái nồi cơm điện – chỉ cần biết sửa chữa những hệ thống lớn lao hơn, đập nát những định kiến cố hữu, và quan trọng nhất, biết tự tạo ra niềm tin vào chính bản thân mình.

Ngoài kia, mùa xuân đang về trên khắp phố phường Dung Thành.

Và với Lâm Dật, một mùa xuân mới – mùa xuân đầu tiên anh thực sự đạp lên tất cả để ngẩng cao đầu – cũng vừa bắt đầu.